«АЙДАРБЕКОВ Иманаалы» барагынын кодун көрүү

'''АЙДАРБЕКОВ''' Иманаалы (1894, [[Россия империясы]], [[Жети-Суу облусу]], [[Пишпек уезди]], [[Арчалы]] конушу – 05. 11. 1938, [[Кыргыз ССРи]], [[Фрунзе шаары]]) – саясий жана мамлекеттик ишмер; [[Кара Кыргыз автономиялык облусу]]нун (ККАО) революциялык комитетинин төрагасы (1924–1925), [[Кыргыз АССРи]]нин Жогорку сотунун төрагасы (1927–1929). Атасы Айдарбек Турду уулу солто уруусуна караштуу күнтуу уругунун манабы болгон. Иманаалы Айдарбеков алгач жергиликтүү орус-тузем, анан [[Пишпек]]теги айыл-чарба мектебинен (1898–1905), [[Ташкент шаары]]ндагы гидротехникалык окуу жайынан (1905–1907) билим алган. 1908-жылы атасы күтүлбөгөн жерден көз жуумп, кичүү бир туугандарына баш-көз болуп калган. 1912-жылдан 1918-жылга чейин  бир эле учурда айыл башкармалыгында катчы, котормочу жана [[Келгиндер башкармалыгы]]нын башчысынын жардамчысы болуп иштеген. 1917-жылдан солчул эсерлердин (социал-революционерлер) партиясына кабыл алынып, 1917-жылы жайында Пишпектеги «Алаш» казак-кыргыз партиясынын бөлүмү түзүлүп,  И. Айдарбеков анын жетекчи орундарына шайланган. 1918-жылдан коммунисттик партиянын катарына өтүп, айыл коомунда катчы болуп иштеген. 1918-жылы март айында Күн-Туу болуштугунан Пишпектеги Кеңештердин биринчи съездине  делегат болуп шайланган. 1919-жылы 14-мартта большевик И. Айдарбеков Пишпек уездиндеги кеңештердин кезектеги съездинде уезддик-шаардык аткомдун мүчөлүгүнө шайланат. Көп өтпөй, 1919-жылы Жети-Суу облустук Өзгөчө Комиссиянын Пишпек бөлүмүнө тергөөчүлүк кызматын аткарып, кийин бул тажрыйбасы эске алынып, Кыргыз АССРинин Башкы сотунун төрагалыгына дайындалган. Андан кийин Пишпек уезддик революциялык комитетинин төрагасы (1920–1921), Пишпек уезддик советинин аткомунун төрагасы (1921–1923), Жети-Суу облустук жер бөлүмүнүн башчысы (1923–1924). 
[[Файл:Иманалы Айдарбеков.jpg|thumb|left|228x228px]]











1924-жылы Бүткүл Россиялык Борбордук Аткаруу Комитети 17 адамдан турган Кыргыз ревкомун бекитип, анын төрагалыгына И. Айдарбеков, орун басарлыгына Д. Зульфибаев мүчөлүгүнө М. Каменский, Ж. Абдрахманов, С. Малышев, С. Чоңбашев, М. Ботобаев, П. Покровский, Б. Сарыбаев, Р. Расулов, И. Арабаев, Р. Кудайкулов, И. Тойчинов ж. б. шайланган. 1925-жылы Кыргыз автономиялуу обулусунун [[Орто Азия]]дагы (Ташкент шаары) атайын өкүлү, ошол эле учурда «Орто Азия даны» жана Кыргыз айыл-чарба банкынын башкармалыктарында мүчө, 1927–1929-жылдары Кыргыз АССРнин Жогорку сотунун  төрагасы болуп иштеген. 1929-жылдан Кыргыз АССРнин жеңил өнөр-жай жана соода комиссариаттарынын эл комиссары кызматтарын аркалаган. Айдарбеков Советтердин болуштук, уездик, облустук съезддерине бир нече жолу делегат болуп шайланган. [[Ак‑Суу козголоңу]]н (1918)'','' [[Нарын]]дагы көтөрүлүштү (1920) басууга катышкан. Совет бийлигин чыңдоого жигердүү катышкандыгы үчүн Кыргыз АССР Борбордук аткомунун Ардак грамотасы менен сыйланган. 1935-жылы 16-августта жалган жалаанын негизинде компартиянын мүчөлүгүнөн чыгарылып, 1937-жылы август айында социал-туран партиясынын мүчөсү деген айып менен камакка алынган. Көптөгөн кыйноо-кыстоолордон кийин 1938-жылы Фрунзедеги шаардык түрмөнүн короосунда атылган. 1958-жылы акталып, 1991‑жылы сөөгү ариет‑аза күтүү салты менен кайрадан [[Ата‑Бейит]] көрүстөнүндөгү жерге берилген. 2014-жылы [[Кыргызстан]]дын борбору [[Бишкек шаары]]ндагы мамлекеттик ишмерлер аллеясына расмий түрдө эстелиги тургузулган.

Ад.: Джунушалиев, Дж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003; Курманов З. К., Койчиев А. К., Абытов Б. К., Сатвалдиев Н. А. Первый, СПб., 2024.
[[Категория:1-Том]]