«ВАРШАВА» барагынын кодун көрүү

'''ВАРША&#769;ВА ''' – Польша Респ-нын борбор шаары. Мазовецк воеводдугунун (адм.-айм. бирдик) адм. борбору. Өлкөнүн башкы саясий, экон., ил., маданий очогу. Калкы 692,7 млн (2019; агломерациясы м-н 3,1 млн). Варшава ойдуӊунда, Висла д-нын өйүз-бүйүзүндө жайгашкан. Европадагы эӊ ири жол тоомунун бири, темир жол түйүнү (а. и. Рим – Вена – В. – Гданьск, Москва – В. – Берлин – Лондон, Будапешт – В., 5 темир жол вокзалы бар), 8 шоссе жолу (а. и. Москва – В. – Берлин автомагистралы) өтөт. Эл аралык Окенче аэропорту, 1995-жылдан метрополитен иштейт. Алгач балыкчылар кыштагы катары пайда болуп, кийинчерээк Варшава деген ат м-н соода, кол өнөрчүлүк тургун жайына айланган. 1313-жылдан эскерилет. 1807–14-ж. Варшава княздыгынын, 1815-жылдан Польша хандыгынын борбору. Биринчи ж-а 2-дүйнөлүк согушта Германия аскерлери тарабынан басып алынган. 1918-жылдан Польша Респ-нын борбору, 
<br/>
[[File:ВАРШАВА43.png | thumb | Старе-Място тарыхый аймагы.]]
1943-, 1944-жылкы Варшава көтөрүлүшүнүн очогу. 1945-ж. январда сов. ж-а польшалык аскерлер тарабынан бошотулган. Шаардын аймагынын ½ бөлүгүн токой, парктар ж-а суу объектилери ээлейт. Висла д-нын бийик сол жээгинде В-нын тарыхый очогу жайгашкан. Дубалдуу чептер (14–15-к.), 15–18-к-дын турак жайлары, готика стилиндеги костёлдор, сепилдер, сарайлар сакталган. 17–18-к-да Краков көчөсүн бойлой курулуштар курулган. 19-к-дын башынан
<br/>
[[File:ВАРШАВА44.png | thumb | Шаардын жаӊы бөлүгү.]]
В-нын жаӊы борбору түптөлүп, соӊку классицизм стилиндеги ансамблдер ж-а кварталдар курулган. Театр аянтында опера, Банк аянтында мамл. комиссия ж-а казынанын имараты ж-а Польша банкы ж. б. жайгашкан. 19-к-дын орто ченинен жаӊы кварталдар салына баштаган. Шаар 2-дүйнөлүк согуш мезгилинде катуу талкаланган. 1946-ж. реконструкция долбоору б-ча Маршалковский көчөсүнүн аймагында жаӊы борбор Конституция аянты ансамбли м-н жана сарайлар курулган. Борб. вокзал ж-а В-нын тарыхый борбору ''Бүткүл дүйнөлүк мурастын'' тизмесине кирген. А. Мицкевчтин, Ю. Понятовскийдин, Н. Коперниктин, Ф. Шопендин (Лазенко паркында), гетто баатырларынын, Советтик Армиянын аскерлеринин мүрзөсүндө мемориалдык
<br/>ансамбль, «Варшава баатырлары» (1939–45) эстеликтери бар. Польша ИА (1952-ж. негизделген), ил. коом, ил.-из. ин-ттар борбор, 42 ЖОЖ (а. и. 12 мамлекеттик), ун-ттер, католик ж-а христиан диний академиялары, консерватория, калк ж. б. китепканалар, ири музейлер, театрлар, филармония ж. б. иштейт. Эл аралык кинофестиваль (1985-жылдан), жыл сайын «Варшава күзү» муз. фестивалы, Ф. Шопен атн. пианисттер конкурсу (1927, 1949-жылдан 5 жылда бир) өткөрүлүп турат. О. эле эл аралык соода, өнөржай ж. б. көргөзмөлөр өткөрүлүүчү жай. Жыл сайын эл аралык китеп ярмаркалары, «Евробилд», «Компьютер-Экспо», «Шоп-Экспо» көргөзмөлөрү (ири көргөзмө комплекстери – «Мокотув», «Экспо-21» ж. б.), жеӊил атлетика, аялдардын теннис б-ча турнирлери өткөрүлөт. 2002-ж. оор атлетика, 2005-ж. Европанын шахмат б-ча ж. б. чемпионаттары болгон. В. Польшанын ички дүӊ продукциясынын 12,8%ин берет. Ишке жарамдуу калкынын 80,5% тейлөө чөйрөсүндө, 13,9% өнөр жайда, 5,6% курулушта эмгектенет. Шаардын экономикасынын негизин тейлөө чөйрөсү түзөт. Калкынын 21% ил. мекемелерде, 20,2% соодада ж-а калкты турмуш-тиричилик жактан тейлөөдө, 16,9% билим берүүдө, саламаттык сактоодо, 12,1% транспортто, 8,8% финансы-кредит системасынада, 21,0% башка тармактарда эмгектенет. В-да өлкөнүн ири банктарынын штаб-квартиралары (а. и. Польшанын улуттук банкы), негизги камсыздандыруу коомдору, финансы- кредит ишканалары, Варшава баалуу кагаздар биржасы ж. б. жайгашкан. Шаарда 26,2 миӊ өнөр жай ишканасы (2002; шаар айланасындагыны кошкондо 40 миӊ) иштейт. Өнөр жайынын башкы тармактары: машина куруу, металл иштетүү, хим.-фармацевтика, тамак-аш, полигр., тигүү. Электр-тех., радиоэлектроника жабдуулары («Сименс» концернинин «ЗВУТ» телефон жабдуулары, «АББ» концернинин «ЗВАР» жогорку вольттуу аппаратура з-ддору, «РАДВАР» ж-а «ВАРЕЛЬ» аскердик электроника ишканалары ж. б.), так (оптика) ж-а транспорттук машина куруу («ДЭУ» жеӊил автомобиль фирмасы, экскаваторлор, бульдозёрлор ж. б.), жүргүнчү лифтерин чыгаруу ж. б. ишканалары иштейт. Тамак-аш (а. и. эт, сүт, кондитер, жашылча ж-а жемиш иштетүү; шарап-арак, пиво кайнатуу) өндүрүү өнүккөн.
<br/>Ад''.: Медерский Л. А''. Варшава. Л., 1967; ''Молева Н. М''. Варшава. М., 1973; ''Хросцицкий Ю. А., Роттермунд А.'' Архитектурный атлас Варшавы. Варшава, 1978.
[[Category: 2-том]]