«АЗОТ ОКСИДДЕРИ» барагынын кодун көрүү

'''АЗОТ ОКСИДДЕРИ''' – азоттун кычкылтек <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> бирикмелери:  N<sub>2</sub>0   (чала окиси), N0 (окиси), N0<sub>2</sub>  (кош окиси),N<sub>2</sub>0<sub>3</sub> (азоттуу ангидрид) <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> N<sub>2</sub>0<sub>5</sub>   (азот ангидриди). N<sub>2</sub>0    – жагымдуу жыты, таттуураак даамы бар, түссүз газ. – 89°Сде суюк, ал эми t‑91°Cдe катуу абалга өтөт. О°Сде бир көлөм сууда 1,3 көлөм эрийт. Туруксуз болгондуктан  жеңил ажырап, кычкылтек <span cat="ж.кыск" oldv="м‑н">менен</span> азотту пайда кылат: 2N<sub>2</sub>0 →  2N<sub>2</sub>+0<sub>2</sub>. Ал аммоний нитратын ажыратуудан алынат: NH<sub>4</sub>N0<sub>3</sub><u>-</u>>N<sub>2</sub>0+2H<sub>2</sub>0. Медицинада анестезия үчүн колдонулат. N0 – түссүз газ, кайноо t‑151,8&nbsp;°C, эрүү t‑163,7&nbsp;°C. Өнөр жайда электр жаасында аммиакты окистендирүү жолу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span>, лабораторияда суюлтулган азот кислотасын таза жез металлына таасир этүүдөн алынат:  ЗCu+8HN0<sub>3</sub>=3Cu(N0<sub>3</sub>)<sub>2</sub>+2N0+4H<sub>2</sub>0. Абада окистенип, күрөң түстөгү N0<sub>2</sub>re айланат, сууда начар эрийт. Жегичтер, кислоталар, суу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> реакцияга кирбейт. Негизинен азот кислотасын алуу үчүн колдонулат. N0<sub>2</sub> – күрөң түстөгү, тумчуктургуч жыты бар газ. – 21,15°Сде күрөң кызыл суюктукка айланат. Сууда эрип, азоттуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> азот кислоталарын: 2N0<sub>2</sub>+H<sub>2</sub>0  ↔  HN0<sub>2</sub>+HN0<sub>3</sub>, жегичтер <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> нитраттарды пайда кылат. Негизинен азот кислотасын алуу үчүн колдонулат. N<sub>2</sub>0<sub>3</sub> – кадимки шартта туруксуз, -3,5°С кайнайт. Суу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> реакцияга кирип, азоттуу кислотаны пайда кылат. Азот ангидриди  шартта  N<sub>2</sub>0<sub>5</sub>    катуу кристалл, 32,3°Сде эрийт. Суу <span cat="ж.кыск" oldv="м‑н">менен</span> реакцияга кирип азот кислотасын <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> жегичтер <span cat="ж.кыск" oldv="м‑н">менен</span> реакцияланышып туздарды пайда кылат: N<sub>2</sub>0<sub>5</sub>+H<sub>2</sub>0=2HN0<sub>3</sub>; N<sub>2</sub>0<sub>5</sub>+2Na0H=2NaN0<sub>3</sub>+H<sub>2</sub>0. Күчтүү окистендиргич болгондуктан көп органикалык  заттар <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> да өз ара аракеттенишет.             

''Б. Бегалиева.''<br>
[[Категория:1-Том]]