«КРЫМ» барагынын кодун көрүү

<b type='title'>КРЫМ</b> , К р ы м ж а р ы м а р а л ы – Чыгыш
Европанын түш. бөлүгүндөгү жарым арал, Ук&shy;раинанын курамында. Батышынан жана түштү&shy;гүнөн Кара, чыгышынан Азов деңиздери, Керчь кысыгы менен чулганат. Материк менен кууш (8 <i>км</i>) Перекоп мойногу аркылуу туташат. Аянты 25,5 миң <i>км</i><sup>2</sup>. Чыгыш бөлүгүндө Керчь, баты&shy;шында Тарханкут ж. а. жайгашкан. Түн. бөлү&shy;гүн түздүк (Талаа Крымы), түштүгүн (Тоолуу Крым) Крым тоолору (эң бийик жери 1545 <i>м</i>ге че&shy;йин) ээлейт. Крым тоолорунун түштүгүн этек&shy;тей кууш тилке – Крымдын түштүк жээги созу&shy;луп жатат. Айрым жерлеринде лакколиттер (Аюудаг тоосу), байыркы жанартоо массивдери (Карадаг) кездешет. Негизги кен байлыктары: темир (Керчь темир кенташтуу бассейни), таби&shy;гый газ (түн., түн.-батышында), туз (Сиваш), акиташ, мергель ж. б., көлдөрүндө дары бат&shy;как бар. Түн. бөлүгүнө мелүүн, кургакчыл, түштү&shy;гүнө субтропиктик жер ортолук деңиздик кли&shy;мат мүнөздүү. Январдын орт. темп-расы түндү&shy;гүндө 1°С, түштүгүндө 4°С, июлдуку 24°С. Жы&shy;лына түндүгүндө 300 <i>мм</i>, тоолоруна 1200 <i>мм</i> жаан-чачын жаайт. Чакан дарыялар (Кара, Бельбек, Кача, Салгир ж. б.), туздуу лиман көлдөрү (Сак ж. б.), Түн. Крым каналы бар. Түндүгүндө жана тоо этектерине коңур, кара, тоо&shy;лоруна күрөң тоо-токой, яйлаларга кара, тоо&shy;шалбаа топурактары мүнөздүү. К-дын түн. бөлүгүндөгү талаа негизинен айдалат. Тоолорун&shy;да эмен, бук-граб токою, деңиз жээктеринде шибляк түрүндөгү бадал өсүмдүктөрү өсөт. Жээ&shy;гинде Ялта, Мисхор, Алупка, Алушта ж. б. ку&shy;рорт шаарлар бар. К. ж. а-нда Ялта, Мартьян тумшугу, Карадаг ж. б. коруктары, о. эле Крым корук-аңчылык чарбасы жана Никита ботан. багы
уюшулган. 15–18-к-да Крым хандыгы ээлик
кылган; 1783-ж. К. Россия империясына кошул&shy;ган. Крым согушунда (1853–56) согуш талаасы&shy;на айланган. 1918–54-ж. Россиянын, 1954-жыл&shy;дан Украинанын курамында.


Ад.: <i>Муратов М. В.</i> Краткий очерк геологического строения Крымского полуострова. М., 1960; <i>Кири&shy;лов А. И.</i> Удивительный полуостров. Симферополь, 1963; <i>Подгородецкий П. Д.</i> Крым. Природа: Справочное изд. Симферополь, 1988; <i>Багрова Л. А., Боков В. А., Богров Н. В.</i> География Крыма. К., 2001: Экология Крыма / Под ред. Н. В. Багрова, В. А. Бокова. Симфе&shy;рополь, 2003.
[[Категория:4-том, 547-596 бб]]