«КЫРГЫЗ УЛУТТУК ОПЕРА ЖАНА БАЛЕТ ТЕАТРЫ» барагынын кодун көрүү

<b type='title'>КЫРГЫЗ УЛУТТУК О&#769;ПЕРА ЖАНА БАЛЕ&#769;Т ТЕАТРЫ</b> А. М а л д ы б а е в а т н. –
Кырг-ндагы жалгыз опера ж-а балет театры, Кыргыз муз. мад-тынын борбору. 1937-ж. Фрунзе ш-нда Кыргыз мамл. театрынын базасында муз. драма театры болуп уюшулган. Алгач опера
спектаклдери кыргыз ж-а орус тилдеринде ко&shy;юлган. 1942-ж. Кыргыз мамл. опера ж-а балет театрына айланышы улуттук профессионал муз. иск-вонун калыптанышында, өнүгүшүндө өзүнчө мектеп болгон. Адегенде «Алтын кыз» (1937),
[[File:КЫРГЫЗ УЛУТТУК ОПЕРА ЖАНА БАЛЕТ ТЕАТРЫ38.png | thumb | none]]
«Ажал ордуна» (1938) муз. драмалары коюлган. 1939-ж. театрда кыргыздын туңгуч улуттук опе&shy;расы «Айчүрөк» (музыкасы В. Власов, А. Мал&shy;дыбаев, В. Ференики; либреттосу Ж. Турусбе&shy;ков, К. Маликов, Ж. Бөкөмбаевдики, дирижё- ру В. Целиковский, реж. А. Куттубаев, сүрөтчүсү Я. Штоффер) коюлган. Кыргыздын профессио&shy;нал муз. иск-восун өнүктүрүүдөгү театрдын ал&shy;гачкы ийгиликтери 1939-ж. Кыргыз иск-восу&shy;нун Москвада өткөн он күндүгүндө белгиленип, театр Ленин ордени м-н сыйланган. 1940-жыл&shy;дарда театрда туңгуч кыргыз балеттери «Анар» (музыкасы В. Власов, В. Ференики; либретто&shy;су К. Эшмамбетов, Н. Холфиндики, балетмей&shy;стери Н. Холфин), «Селкинчек» (1943, В. Вла&shy;сов, В. Фере), «Чолпон» (1944, 3-ред. 1958, В. Вла&shy;сов, В. Фере), улуттук опералары: «Токто&shy;гул» (1940, А. Веприк), «Элдин таалайы үчүн» (1941, В. Власов, В. Фере), «Патриоттор» (1941, В. Власов, А. Малдыбаев, В. Фере), «Манас» (1946, жаңы ред. 1966, В. Власов, А. Малдыба&shy;ев, В. Фере), «Элдин уулу» (1946, жаңы ред. 1966, В. Власов, А. Малдыбаев, В. Фере) коюлган. 1950-жылдардан баштап театр репертуары жаңы
чыгармалар м-н байыган, а. и. «Көл боюнда» (1951, В. Власов, А. Малдыбаев, В. Фере), «Ай&shy;дар менен Айша» (1952, А. Аманбаев, С. Герма&shy;нов), «Жаш жүрөктөр» (1953, М. Абдраев), «Ток&shy;тогул» (1956, А. Малдыбаев, М. Абдраев), «Ак шумкар» (1957, С. Ряузов), «Мурат» (1959, Л. Книппер), «Жамила» (1961, М. Раухвергер),
«Эненин жүрөгү» (1963, С. Германов), «Олжо&shy;бай менен Кишимжан» (1965, М. Абдраев), «Ал&shy;тын кыз» (1974, В. Власов, В. Фере), «Бороон алдында» (1972, М. Абдраев); муз. драмалар ж-а комедиялар: «Ким кантти» (1943, М. Абд&shy;раев, А. Аманбаев, А. Малдыбаев, А. Түлеев),
«Бойдоктор» (1960, экинчи ред. 1974, А. Аман&shy;баев), «Аста-секин, колукту» (1971, Н. Давле&shy;сов), балеттер: «Селкинчек» (1943, В. Власов,
<br type=PH info="КЫРГЫЗ УЛУТТУК УНИВЕРСИТЕТИ 775"/>

В. Фере), «Чолпон» (1944, 3-ред. 1958, М. Раух&shy;вергер), «Ала-Тоодо жаз» (1955, В. Власов, В. Фере), «Куйручук» (1960, К. Молдобасанов, Г. Окунев), «Саманчы жолу» (1975, К. Молдо&shy;басанов) бар. О. эле дүйнөлүк классикалык чы&shy;гармалар: «Евгений Онегин», «Ак куу көлү»,
«Уйкудагы сулуу» (П. Чайковский), «Борис Го&shy;дунов» (М. Мусоргский), «Жизель» (А. Адан),
«Чио-Чио-сан» (Ж. Пуччини), «Фауст» (Ш. Гу&shy;но), «Кармен» (Ж. Бизе), «Аида», «Отелло»
(Ж. Верди), «Баядерка», «Дон Кихот» (Л. Мин&shy;кус) ж. б. коюлган. 1958-ж. Кыргыз ад-ты м-н иск-восунун Москвада өткөн он күндүгүндө чыг&shy;лык ийгиликтери үчүн театрга акад. деген наам берилген (1959). Театрды калыптантырууга ж-а
өнүктүрүүгө комп.: А. <i>Малдыбаев</i>, В. <i>Власов</i>, В. <i>Фере</i>, М. <i>Абдраев</i>, М. Раухвергер, К. <i>Молдо&shy;басанов</i>, Н. <i>Давлесов</i>; реж.: А. <i>Куттубаев</i>, В. Васильев; сүрөтчүлөр: Я. Штоффер, А. Арефьев, А. Молдокматов; дирижёрлор: В. Целиковский, Ш. Орозов, Р. Миронович, К. Молдобасанов, А. <i>Жумахматов</i>, Н. Давлесов; балетмейстер&shy;лер: Н. <i>Түгөлов</i>, К. Мадемилова; хормейстерлер: С. Юсупов, К. Алиев; либретточулар: А. Током&shy;баев, Ж. Турусбеков, К. Маликов, Ж. Бөкөн&shy;баев, О. Сарбагышев, Н. Байтемиров ж. б.; ыр&shy;чылар: С. <i>Кийизбаева</i>, А. <i>Куттубаева</i>, К. Иман&shy;кулова, И. Деркембаева, С. Бекмуратова, А. Мал&shy;дыбаев, М. Эркимбаева, Г. Ахунбаева, С. <i>Токто&shy;налиев</i>, Б. <i>Миңжылкыев</i>, Х. <i>Мухтаров</i>, Т. <i>Сей&shy;талиев</i>, К. <i>Сартбаева</i>, Н. <i>Акрамова</i>, М. <i>Темир&shy;беков</i>, А. <i>Тентимишев</i>, Э. <i>Молдокулова</i>, Д. <i>Жал&shy;гасынова</i>, Э. <i>Касымов</i> ж. б.; бийчилер: Б. <i>Бей&shy;шеналиева</i>, У. <i>Сарбагышев</i>, Р. <i>Чокоева</i>, А. <i>То&shy;комбаева</i>, Ч. <i>Базарбаев</i>, М. <i>Асылбашев</i>, Б. <i>Алим&shy;баев</i> салым кошушкан. 20-к-дын аягы – 21-
к-дын башында театрда дирижёрлор: Р. Осмона&shy;лиев, Ж. <i>Каныметов</i> (башкы дирижёр); режис&shy;сёрлор: О. <i>Еркимбаева,</i> И. Сартбаев (башкы ре&shy;жиссёр); балетмейстрлер: К. <i>Сыдыков,</i> А. <i>Нурта&shy;зин</i> (башкы балетмейстери); М. <i>Шарафидинов</i> (башкы сүрөтчүсү); К. Тиленчиев (башкы хор&shy;мейстери); ырчылар: С. <i>Чоткараева</i>, К. <i>Турапов</i>, В. Портнова, К. Орузбаев, Э. <i>Нурманбетова</i>, С. Алмасбеков, А. <i>Ибраев</i>, Э. <i>Асанкулова</i>, Т. <i>Жак&shy;шылыков</i>, А. Алимбаева, С. Нураков, С. Жума&shy;шев, К. Кускаков; бийчилер А. Нуртазин, С. <i>Түк&shy;болотова</i>, К. Сыдыков, М. Ласточкина, Д. <i>Бий&shy;сеев</i>, А. Ирсалиев, Р. Таирова, Б. Куттубаев, С. Куватова, К. Сулейманов, А. Ахмадалиева, А. Миңжылкыева, А. Рыскулов, Г. Жусупова, Д. Садыркулов, А. Төлөбаев ж. б. эмгектениш&shy;кен, эмгектенип жатышат. Театр хоруна ырчы&shy;ларды даярдоочу студия (1956-ж. 26-июнда уюшулган) бар. 1996-ж. театрдын демилгеси м-н «Бүбүсара Бейшеналиева атындагы балет ис&shy;кусствосунун эл аралык фестивалы» (2000, 2008);
«Болот Миңжылкыев атындагы опера искус&shy;ствосунун биринчи фестивалы» (2000) өткөрүлгөн. Эл аралык долбоорлордун алкагында коюлган
спектаклдер да бар: В. А. Моцарт «Сыйкыр флейта» (2001, реж. Сечи Осбринк, Швеция), У. Гажибеков «Кёроглы» (2009, реж. Афлатун Нейматзаде, Азербайжан). Театрдын 1100 орун&shy;дуу имараты классикалык стилде [ордердик сис&shy;темада, арх. А. Лабуренко (П. Ивановдун ка&shy;тышуусу м-н)] салынган. Залдын плафонунда&shy;гы чыгармалар Г. <i>Айтиевдин</i> жетекчилиги м-н жасалган. Фронтон үстүндөгү ж-а эки жагын&shy;дагы скульптуралар О. <i>Мануйловага</i> таандык. Ички ж-а сырткы жасалгаларына кыргыздын оймо-чиймеси кеңири колдонулган. Театрда ил. конф-я, семинар, кеңешме, түрдүү тарыхый да&shy;таларга арналган салтанаттуу жыйындар өткө&shy;рүлүп турат. Имарат 1955-жылдын 15-майында пайдаланууга берилген. Театрга 1978-ж. А. Мал&shy;дыбаевдин ысмы, 2000-жылдын 14-сентябрында улуттук статусу ыйгарылган. Директорлору: С. Кийизбаева, А. Куттубаева, Ч. Базарбаев, М. Баялинов, Б. Осмонов, Т. Саламатов.

<p align='right'><i type='author'>Р. Бейшеналиева.</i></p>
[[Категория:4-том, 737-822 бб]]