««КОРКУТ АТА КИТЕБИ»» барагынын кодун көрүү

<b type='title'>«КОРКУТ АТА КИТЕБИ»</b> («Китаби дедем Кор&shy;кут», толук аты – «Китаби дедем Коркуд ала лисаны таифеи огузан» – «Огуз урууларынын тилиндеги Коркут атанын китеби») – түрк эл&shy;деринин көөнө тарыхы, кылымдагы турмуш абалы, байыркы салт-санаасы, үрп-адаты, акын&shy;дык-чечендик өнөрү тууралуу баяндаган тары&shy;хый көркөм мурас. 10–15-к-да жазылып алын&shy;ган уламыштардан кайрадан адабий түрдө иш&shy;телип чыккан. «К. а. к-нин» кол жазма түрүндө Дрезденден бир, Ватикандан бир нускасы табыл&shy;ган. Дрездендегиси 12 ырдан (баатырдык дас&shy;тандан), Ватикандагысы 6 ырдан турат. Экөөнүн тең тексти окшош. «К. а. к.» орус, немис, түрк, италян тилдерине которулган. Көлөм жагынан
чоң ж-а мазмуну терең Дрезден нускасы окумуш&shy;туулар арасында кеңири белгилүү. 1815-ж. не&shy;мис чыгыш изилдөөчүсү Г. Ф. Дигс бул нуска&shy;нын сезгизинчи баянын немис тилине которгон. 1859-ж. Теодор Нелдеке «К. а. к.» толук которуу&shy;га киришкен. Бирок ал аягына чыкпай, Герма&shy;нияда окуп жүргөн шакирти В. В. Бартольдго
өткөрүп берген. В. В. Бартольд 1922-ж. орус ти&shy;лине толук которуп, басмага даярдаган, бирок көзү тирүүсүндө китеп жарыкка чыккан эмес. Бул котормо 1962-ж. гана В. М. Жирмунский, А. Н. Кононовдордун редакциясында басылып
чыккан. Кыргыз тилине түп нусканын транс&shy;крипциясынан И. Абдувалиев, Т. Абылкасы&shy;мова, Г. Сатимкуловалар которуп, 2004-ж. жа&shy;рыкка чыккан. Эпос кириш сөз м-н башталып, акылман ж-а ырчы, көп жашаган, «көзү ачык»

Коркут атанын өмүрүн баяндайт. Эпосто бир&shy;диктүү сюжет жок. 12 бөлүмдүн ар бири өз ал&shy;дынча бүткөн окуяны баяндайт. Боюндур-хан, Салор-Казан ж-а анын уулу Аруз башында тур&shy;ган огуз жоокерлеринин баатырдык жортуул&shy;дары, алардын «динсиздер» (грузин, абхаз, грек ж. б.) м-н болгон согушу, басып алган Кавказ жерлеринде өз бийлигин орнотушу эпостун не&shy;гизги мазмунун түзөт (9 бөлүмү ушул темага арналган). 10-бөлүмдө огуздардын ич ара жаң&shy;жалдары, «Дука кожонун уулу эр Домрул бая&shy;ны» деген легендада (5-бөлүм) ажал м-н кармаш&shy;кан Домрул баатыр ж-а күйөөсүнүн ордуна өз жанын кыюудан кайра тартпаган Домрулдун аялынын эр жүрөктүүлүгү, 6-бөлүмдө Кан-Тура&shy;лынын үйлөнүшү баяндалат. «К. а. к.» – огуз&shy;дардын гана эмес, жалпы эле түрк тилдүү эл&shy;дердин фольклору м-н тарыхын изилдеп үйрө&shy;нүүдө баалуу тарыхый эстелик.


Ад.: Книга моего деда Коркута (с критическими статьями В. В. Бартольда, А. Ю. Якубовского и В. М. Жирмунского). М., Л., 1962; Коркут ата китеби. Б., 2004.
[[Категория:4-том,_453-496_бб]]