«КЫПЧАК КЫРГЫНЫ» барагынын кодун көрүү

<b type='title'>КЫПЧАК КЫРГЫНЫ</b> (Кокон хандыгында) – 1850-жылдардын башындагы кандуу окуя. 1844-ж. кыпчак бийи <i>Мусулманкул</i> 14 жашта&shy;гы <i>Кудаяр ханга</i> аталык болгондугуна байла&shy;ныштуу, бардык бийликти өз колуна топтоого жетишкен. Хандыктагы саясий бийлик иш жү&shy;зүндө кыпчактардын колуна өткөн. Кокон хан&shy;дыгында ошол эле учурда кыпчактардын ичин&shy;де өз ара атаандашуулар күчөп, эки саясий топ&shy;ко бөлүнүп, ар бир топ Кудаяр ханды өз жагы&shy;на тартууну көздөгөн. Мындай абал отурукташ&shy;кан калктын, а. и. көчмөн кыргыз төбөлдөрүнүн нааразылыгын күчөткөн. Алайлык <i>Алымбек</i> датка баштаган кыргыздар, Ташкент ш-нын кушбеги кыпчак Нармамбет ж. б. Мусулманкул&shy;дун бийлигине каршы оппозицияга өтүшкөн.
1850–51-ж. Нармамбет ташкенттик казактарды
ж-а таластык, чүйлүк кыргыз бийлерин колго алуу м-н абалын бекемдеп, Мусулманкулга кар&shy;шы ачык күрөшкө чыккан. Аны ордодогу өзбек, кыргыз, ал түгүл кыпчактын кээ бир белгилүү адамдары да колдогон. 1851-ж. Кудаяр хандан колдоо алышкан бул топ кыпчактарга каршы козголоң уюштуруп, Кокон ш-ндагы кыпчактарды кырып салышат. Көп өтпөй Кудаяр хан да Мусулманкулга каршы топко кошулган. Былкылдама деген жерде (Эки-Суу арасы) Кудаяр хан м-н Мусулманкулдун аскери беттешип, кар&shy;машта 1500гө жакын кыпчак өлүп, сөөктөрү Кара-Дарыяга ыргытылган. Мусулманкул тут&shy;кундалып, анын көзүнчө ордого чейинки ар бир 100–200 кадам сайын 5–10 кыпчактын башы алынып турган. К. к. 1852-ж. күзүндө Мусулманкул дарга асылганга чейин уланган. Жазма маалыматтар б-ча Кокон хандыгында 1851–52-ж. жалпысынан 20 миң чамалуу кыпчактын кырылгандыгы ырасталат.<br>
Ад. <i>Наливкин В.</i> Краткая история Кокандского ханства. Казань, 1886; <i>Терентьев М. А.</i> История завоевания Средней Азии. Т. 1. СПб., 1906; <i>Набиев Р. Н.</i> Из ис тор ии Кок анд ско го ха нст ва (фе ода льн ое хозяйство Худояр хана). Таш., 1973; <i>Плоских В. М.</i> Киргизы и Кокандское ханство. Ф., 1977; <i>Кенен&shy;сариев Т</i>. Кыргызстандын Орусияга каратылышы. Б., 1997; <i>ошонуку эле.</i> Кокон хандыгы жана кыр&shy;гыздар. Ош, 1997; Материалы по истории кыргызов и Кыргызстана, Т. 2. Б., 2000; <i>Хасанов А</i>. Избранные труды. Очерки по истории Киргизии. Б.; М., 2004.

<p align='right'><i type='author'>Ж. Алымбаев.</i></p>
[[Категория:4-том, 657-736 бб]]