««КОЖОЖАШ»» барагынын кодун көрүү

<b type='title'>«КОЖОЖАШ»</b> – кыргыз эл дастаны. Кожожаш
мерген жөнүндөгү окуянын эл арасына таралышы легенда-аңыздарды жараткан. Ал аңыз-леген&shy;далардын мазмунуна караганда, айылдан чык&shy;кан мыкты мерген ачарчылыкта, оорчулук учур&shy;да жалаң илбээсин, кийиктерди атып келип, элди ачкачылыктан куткарып, өлүмдөн сактап калган. Мына ушундай аңыз-легендадан «Кожожаш» эпосу пайда болгон. Аны айрым изилдөөчүлөр баатырдык эпоско ыйгарса, кээ бири социалдык&shy; турмуштук эпоско ыйгарып жүрөт. Кытай уруу&shy;сунан чыккан көзгө атар мерген Кожожаштын Зулайка сулууга үйлөнүшү, касиеттүү кайберен Сур эчки менен эрегиши, Сур эчкинин каргышына калып мерт болушу, Кожожаштын уулу Мол&shy;дожаш баралына жеткенде атасынын кунун кууп, Сур эчкиден өч алышы эпостун сюжеттик негизин түзөт. Дастандын уюткусу элдин аң-се&shy;зиминде реалисттик таанымдын мифологиялык ой жү&shy;гүртүү жана диний ишенимдер дин жуурулушу&shy;нан жаралган деп болжоого болот. Дастанда
өзгөчө адам баласы менен жаратылыш ортосунда&shy;гы аң-сезимдүү байланыш, адамдын ага болгон адеп-ахлактык мамилеси курч коюлган. Адам&shy;дын билгенден билбестикке ташталган кадамы&shy;нын түбөлүктүүлүгү жана анын жеңиштүү болору да турмуштун өсүп-өнүгүү логикасына ылайык берилген.
«Кожожаштын» үч варианты бар. Биринчи вариан&shy;тын 1923-ж. К. Мифтаков С. Конокбаевден жа&shy;зып алган; экинчи варианты А. Үсөнбаевдин ай&shy;туусу боюнча кагазга түшүрүлүп, 1938-жылы жарыкка
чыккан; үчүнчү варианты 1949-жылы фольклорист З. Мамытбеков айтуучу Т. Жээнтаевден жазып алган. Бул варианттар ортосунда кескин айыр&shy;ма жок. Албетте, ар бир айтуучунун окуяны баяндоо манерасы, көркөм көрө билүүсү жана об&shy;раз жаратуу ыкмаларында айырмалар бар. «Кожожаш» эпосунун негизинде М. Байжиев «Байыркы жо&shy;мок» (1975) аттуу драма жазган. Драма «Кожожаштагы» коюлган проблемалар бүгүнкү көркөм өркүн&shy;дөөнүн талабына шайкеш жаңы мазмунга ээ. 1984-жылы «Ак илбирстин тукуму» аттуу фильм тартылган (режиссер Т. Океев). 1985-жылы Берлинде
өткөн кинофестивалда «Серебрянный Медведь» сыйлыгына татыктуу болгон.


Ад.: Кыргыз адабиятынын тарыхы. 3-том. Б., 2002.
[[Категория:4-том, 307-352 бб]]