«КЕЛЬТЕМИНАР МАДАНИЯТЫ» барагынын кодун көрүү

<b type='title'>КЕЛЬТЕМИНАР МАДАНИЯТЫ – </b>Аму-Дарыя&shy;нын сол жээгинде, Зеравшан ж-а Сыр-Дарыя&shy;нын төмөнкү бөлүгүндө, Аму-Дарыя ж-а Сыр- Дарыянын ортосундагы неолит дооруна (б. з. ч.


6–3-миң жылдык) таандык археол. мад-т.
1946-ж. археолог С. П. Толстов изилдеген. Кара&shy;калпакстандагы Кельтеминар каналынын аты&shy;нан аталган. Казуу учурунда балыкчылар м-н аңчылардын журту, оттук таш өндүрүүчү шах&shy;танын орду, таш (а. и. бирюза) иштетүүчү уста&shy;каналар, таш ж-а сөөк куралдар, чопо идиштер (түбү тоголок, ичке же жалпак, сырты оймо&shy;чиймеленип, ички бети кызыл же сары боёктор
м-н сырдалган) табылган. К. м. үч этапка бөлүнөт. Д а р ы я - С а й этабы (эрте неолит;
6–5-миң жылдыктын ортосу) Төмөнкү Зеравшан&shy;дагы Лявлякан көлүнүн аймагындагы эстелик&shy;терди (ири ж-а майда пластиналар, геом. мик-


[[File:КЕЛЬТЕМИНАР МАДАНИЯТЫ13.png | thumb | 1–11 – кремний курал&shy;дар; 12 – сөөктөн жа&shy;салган уч; 13 –17 карапа идиштер.]]

ролиттер – үч бурчтуктар ж-а трапециялар же
«мүйүздүү трапециялар», кыргычтар ж. б.) кам&shy;тыйт. Ж а н б а с с этабынан (өнүккөн неолит;
5-миң жылдыктын ортосунан – 4-миң жылдык&shy;тын ортосуна чейин) локалдык топтор же өзүнчө мад-ттар (акча-дарыялык топ, төмөнкү узбой мад-ты ж. б.) бөлүнүп чыккан. Бул этапка Акча- Дарыя р-нунан табылган чарчы ж-а сегиз бурч&shy;туу жертөлөлөр, кыргычтар, жаа учтары (кель&shy;теминар тибиндеги) ж. б. таандык. Соңку н е о&shy;л и т этабында (4-миң жылдыктын аягы – 3-
миң жылдык) Аму-Дарыянын Сары-Камыш дельтасынын аймактарында Тумеккичижик көрүстөнүнөн (өнүккөн энеолит доору) башы түн.-чыгышты каратылып, чалкасынан жаткы&shy;рылган 27 маркумдун сөөгү, жанынан сөөк шу&shy;рулар, камандын тишинен жасалган илмектер, оттук таштан жасалган буюмдар табылган.<br>
Четтери тегеректелип тосулган. Көмүлгөндөрдүн
бир бөлүгү инди-жер ортолук деңиз расасынын жер ортолук деңиздик түш.-чыгыш тибине таан&shy;дык, башкалары европеоиддин түн. тибине жа&shy;кыныраак. Негизги чарбасы – балык уулоочу&shy;лук, аңчылык, жыйноочулук, кийинчерээк мал
чарбачылык, дыйканчылык пайда болгон. К. м. жерг. мезолит мад-тынын негизинде түзүлгөн. К. м-нын салттары коло доорунун заманбабин мад-тында сакталган; анын өкүлдөрү Зеравшан&shy;дын төмөн жагындагы малчылар ж-а дыйкан&shy;дар (б. з. ч. 3-миң жылдыктын 3-чейреги).
[[Категория:4-том, 204-256 бб]]