«КАТАЛИЗ» барагынын кодун көрүү

<b type='title'>КАТА&#769;ЛИЗ</b> (гр. katflуsis – бузулуу) – <i>катализа&shy;торлордун</i> таасири м-н реакциянын ылдамды&shy;гынын өзгөрүшү. Ал гомогендүү ж-а гетерогендүү болуп бөлүнөт. Реакцияга кирүүчү заттар м-н катализатор бирдей фазада аракеттенишсе (газ же эритме), гомогендүү, ар түрдүү фазада болсо, гетерогендүү К. деп аталат. Мис., гомогендүү К-ге гидроксил м-н суутек иондорунун жардамы аркылуу жүрүүчү к-та негиздик К. кирет. Хим.
ө. ж-нда продукциялардын көпчүлүк бөлүгү ге&shy;терогендүү К-дин жардамы м-н алынат. Гетеро&shy;гендүү К. учурунда реакция катализатордун
үстүңкү бетинде өтөт. Демек, катализатордун активдүүлүгү анын үстүңкү бетинин чоңдугуна ж-а касиетине көз каранды. Реакция активдүү аралык бирикмелер аркылуу жүрөт. Гетеро&shy;гендүү реакцияларга, мис., аммиактын синтез&shy;делиши, азот к-тасын өндүрүүдө аммиактын кычкылданышы ж. б. кирет. К. биол. система&shy;ларда да өтө чоң ролду ойнойт. Тамак сиңирүү системасында, канда, жаныбарлардын ж-а адам&shy;дын клеткаларында өтүүчү хим. реакциялардын көпчүлүгү катализдик реакциялар. Фермент&shy;тер – катализаторлор, жөнөкөй же татаал бе&shy;локтор болуп саналат. Шилекейдин курамында крахмалды кантка айландыруучу птиалин фер&shy;менти бар. Ашказандагы пепсинфермент белок&shy;ту ажыратууну катализдейт. Адам денесинде 30 миңге жакын ар түрдүү фермент бар; алар&shy;дын ар бири тиешелүү реакциялардын натый&shy;жалуу катализаторлору катары кызмат кылат.
[[Категория:4-том, 154-203 бб]]