«КАРА БУУДАЙ» барагынын кодун көрүү

<b type='title'>КАРА БУУДАЙ</b> (Secale) – дан өсүмдүктөр туку&shy;мундагы бир ж-а көп жылдык чөп. К. б-дын 13 (жапайы ж-а эгилме) түрү белгилүү. КМШ өлкө&shy;лөрүндө 5 түрү кезигет. Кичи ж-а Борб. Азия, Иран, Афганстан, Закавказье ж-а Африканын түштүгүндө өсөт; 1 түрү буудайдын отоо чөбү ка&shy;тары Кавказ, Кичи ж-а Борб. Азияда белгилүү; эгилме 1 түрү Түн. Жарым шардагы өлкөлөрдө
өстүрүлөт. К. б-дын мекени – Кавказ, Кичи ж-а
Борб. Азия. КМШ өлкөлөрүндө негизинен РФте (70%), Украинада (12%), о. эле Балтика боюн&shy;дагы респ-каларда, Казакстан, Грузияда эгилет. К. б-дын күздүк ж-а жаздык сорттору бар. Күздүк сорту көп эгилет. Тамыры негизинен топурак&shy;тын үстүнкү катмарында жайгашкан, айрым&shy;дарыныкы 2 <i>м</i> тереңдикке чейин жетет. Сабагы
көңдөй, бийикт. 110–180 <i>см</i>, 6–7 муунактуу. Топ
гүлү – татаал машак, эки жыныстуу. Даны ка&shy;быксыз, түсү көк, боз, кээде күрөң же сары. Күздүк К. б-дын вегетация мезгили 120–150 күнгө созулат. Үрөнү 1–2°С жылуулукта өнүп, 4–5°Сде
өсүп чыгат. К. б. суукка ж-а кургакчылыкка байымдуу. Башка эгиндерге караганда топурак&shy;ты көп тандабайт. Бирок кара топурактуу жер&shy;де мол түшүм берет. Данында 18,0%и белок, 69,1%и углевод, 1,8%и май, В , В , Е, РР вита&shy;миндери ж-а А провитамини бар. Уну нанга,
акшагы ж-а улпагы жем катары пайдаланы&shy;лат, о. эле спирт ж-а крахмал өндүрүшүнө жум&shy;шалат. Наны жыттуу, жегиликтүү, сиңимдүү ке&shy;лет. К. б. көк кезинде сапаттуу тоют катары, саманы кагаз, целлюлоза ж. б. жасоого жум&shy;шалат, малга төшөлөт. Жапайы түрү селекция ишинде колдонулат. К. б. м-н буудайды аргын&shy;даштырып, сапаттуу тритикале гибриди алын&shy;ган. Кырг-нда чыгарылган Кыргыз 1 сорту Ош обл-нда, Чүй, Талас өрөөндөрүндө, ал эми буу&shy;дай-К. б. гибриди – Немига нүндө тоют катары айдалат.


Ад.: <i>Тиунов А. Н. и др.</i> Рожь. М., 1972; Справочник по апробации и основам семеноводства зерновых и зернобобовых культур. Ф., 1986.

1	2

[[Категория:4-том, 51-100 бб]]