«КАЛЕДОН БҮКТӨЛҮШҮ» барагынын кодун көрүү

<b type='title'>КАЛЕДО&#769;Н БҮКТӨЛҮШҮ</b> (Caledonia – Шотлан&shy;диянын лат. аты) – жер кыртышынын палео&shy;зой заманында (кембрий, ордовик, силур, кээде девон мезгилдеринде) пайда болгон бүктөлүүлө&shy;рү. Тоо пайда болуу, граниттешүү процесстери жүргөн. Терминди илимге биринчи жолу фр. геолог М. Бертран киргизген (1887). Каледо&shy;ниддерге Европа (Ирландия, Шотландия, Уэльс, Түн. Англия, Скандинавия ж. а-нын түн.-ба&shy;тыш тарабы, Шпицберген а.), Азия (Борб. Ка&shy;закстандын батыш бөлүгү, Түн. Теңир-Тоо, Ба&shy;тыш Саян, Тоолуу Алтай, Моңгол Алтайы, Кытайдын түш.-чыгышы), о. эле Чыгыш Авст&shy;ралия (Тасмания а. м-н бирге), түн. ж-а чыгыш Гренландия, Түн. Аппалач тоолору кирет. Урал,
Жогорку Яна – Чукотка (түн.-чыгышы), Чы&shy;гыш Аляска, Борб. ж-а Түн. Анд ж. б. жерлер&shy;де кездешет. К. б. айрым жаш тоолор орун ал&shy;ган аймактарда да бар. К. б-нүн фазалары бо&shy;луп, алгачкы каледон (алгачкы кембрий), са&shy;лаир (ортоңку кембрийден акыркы кембрийдин аягына чейин), такон (акыркы ордовиктен си&shy;лурдун башталышына чейин), акыркы каледон (силурдун аягынан девондун башталышына
чейин), оркад (девондун орто ченинде) фазала&shy;ры саналат. Алгачкы каледондо бүктөлүү цик&shy;ли күчтүү жүрүп, чопо-сланецтүү (аспид), грау&shy;вактуу, кээде флиштүү, карбонаттуу, спилит-ке&shy;ратофирлүү, диабаздуу катмарлар пайда болгон. Айрым жерлерге гипербазиттер тараган. Акыр&shy;кы каледондо тоо пайда болуу процесси жүрүп, тоо арасындагы ойдуңдарга кызыл түстүү кон&shy;тиненттик чөкмөлөр (моласстар) чөккөн. Эффу&shy;зивдер м-н туфтардын калың катмарлары орун алган. Айрым аймактарда геосинклиналдуу
өнүгүү процесси толук аягына чыкпай калган.<br>
Четки ойдуңдар болбойт. Калийлүү граниттер аз кездешет. Ошентип К. б. кийинки бүктөлүү&shy;лөрдөн кескин айырмаланат. Кырг-нда Түн. Те&shy;ңир-Тоо К. б-нөн көтөрүлгөн. Көпчүлүк кен бай&shy;лыктар К. б. м-н тыгыз байланышкан.


Ад.: <i>Пронин А. А.</i> Каледонский цикл тектонической истории Земли. Л., 1969; <i>Фёдоровский В. С. и др.</i> Тектоника, Метаморфизм и магматизм коллизионных зон каледонид Центральной Азии // Геотектоника. 1995. ¹3. 
<p align='right'><i type='author'>А. Бакиров.</i></p>
[[Категория:4-том, 1-50 бб]]