«ИННОВАЦИЯЛЫК ИШМЕРДИКТИ ӨНҮКТҮРҮҮНҮН ДҮЙНӨЛҮК БАГЫТТАРЫ» барагынын кодун көрүү

<b type='title'>ИННОВАЦИЯЛЫК ИШМЕРДИКТИ ӨНҮКТҮРҮҮНҮН ДҮЙНӨЛҮК БАГЫТТАРЫ</b> . КРдин
концептуалдык деңгээлдеги экон. стратегиясын&shy;да дүйнөлүк чарбанын азыркы системасын ка&shy;лыптандырууда басымдуу роль ойноочу эволю&shy;циялык багыттар эске алынышы керек. Өнүгүп келе жаткан ар бир өлкөнүн алдында, а. а. Кыр&shy;гызстандын алдында да өз ара байланыштуу эки милдет: бирдиктүү ички рынокту түзүү үчүн за&shy;рыл өсүү баскычы катары импорт алмаштыруу&shy;чу саясатты аны жаңыча түшүнүү көз карашын&shy;да жүргүзүү ж-а бир эле мезгилде эмгекти эл ара&shy;лык бөлүштүрүүгө катышуунун экспорттук –
ө. ж. вариантын жүзөгө ашыруу турат.
21-к-дын интеллектуалдык менчиктин жы&shy;йынтыгы түрүндөгү товары калыптанып, тех&shy;нологи ял ар м-н ли цензи я л ардын рыногу
өнүгүүдө. Ө. ж. менчигин коргоо системасы
өнүккөн өлкөлөрдүн милдеттүү атрибуту болуп саналат ж-а муну м-н катар технол. саясат (мис., АКШныкы), ал төмөнкүлөргө багытталган:
• ишкердик чөйрөнү түзүүгө, анда инновация&shy;лардын ж-а продукциянын атаандаштыкка жарамдуулугун жогорулатууга жеке сектордун ишмердигинин дүркүрөп өсүшүн шарттайт;
• технологияларды өнүктүрүүнү, коммерция&shy;лаштырууну ж-а пайдаланууну колдоого;
• ө. ж-га көмөк көрсөтүү ж-а сооданы өнүк&shy;түрүү максатында 21-к-дын дүйнөлүк класстагы технологияларын инвестициялоого;
• аскердик ж-а жарандык милдеттерди на&shy;тыйжалуу чечүүгө жарамдуу аскердик ж-а ө. ж. технологияларын интеграциялоого;
• тез өзгөрүп туруучу кырдаалда ж-а экон.
билимдерге негизденип иштөөгө жөндөмдүү дүйнөлүк деңгээлдеги жумушчу күчүн калыптан&shy;дырууга;
• өлкөнүн экон. күч-кубаттуулугун түзүү мак&shy;сатында технологияларды пайдаланууга багыт&shy;талган улуттук технол. саясатты жеке сектор
м-н өнөктөшүп иштеп чыгууга ж-а аны жак&shy;тоого;
• ө. ж-на технологияларды, ченөө ж-а стан&shy;дарттар системаларын өнүктүрүү б-ча көмөк көрсөтүүгө.<br>
Дүйнөлүк экономика м-н ө. ж-нын өндүрүш&shy;түк-технол. сектору, өзгөчө жогорку техноло&shy;гиялар чөйрөсүндө, өзүнүн мазмуну б-ча глобал&shy;дуу болуп баратат. Жогорку өндүрүмдүү ж-а энер&shy;гия үнөмдөгүч технологияларды иштеп чыгуу; алардын негизинде жогорку технол. товарлар&shy;ды өндүрүү ж-а кызмат көрсөтүүлөр, алар м-н дүйнөлүк рынокко чыгуу, ушул тармакта эл аралык интеграцияны кеңейтүү Батыш Европа&shy;нын ө. ж. өнүккөн көптөгөн өлкөлөрү үчүн, АКШ, Япония ж-а Түш.-Чыгыш Азия өлкөлөрү
үчүн экон. өнүгүүнүн стратегиясы болуп калды
ж-а алар иш жүзүндө жаңы экон. үлгүнү калып&shy;тандырышты. Анын негизи ө. ж. өнүккөн өл&shy;көлөрдүн улуттук инновациялык системалары (УИС) болуп калды.
21-к-дын аягындагы дүйнөлүк экон. ишмер&shy;диктин инновациялык чөйрөсүндөгү жалпы ба&shy;гыттар:
• жаңы билимдерди табуучулардын (өндүрүү&shy;чүлөрдүн) санынын өсүшү ж-а атаандаштыктын күчөшү:
• товар өндүрүүчүлөрдүн ж-а кызмат көрсө&shy;түүчүлөрдүн жаңы билимдерди табуучуларга (өндүрүүчүлөргө) көз карандылыгынын өсүшү;
• УИСтин кыйла динамикалуу бөлүгү ката&shy;ры кичи ишканалардын маанисинин жогору&shy;лашы;
• жаңы билимдерди ж-а технологияларды жаратуучу жогорку квалификациялуу адистер&shy;дин тартыштыгы ж-а акыркы продукцияны
өндүрүүчүлөргө карата квалификациялык талап&shy;тардын жогорулашы;
• эмгекти эл аралык бөлүштүрүүнүн ж-а то&shy;вар өндүрүүчүлөр м-н кызмат көрсөтүүчүлөрдүн ж-а технологиянын ээлеринин ортосунда ко&shy;шумча наркты кайрадан бөлүштүрүүнүн натый&shy;жасы катары дүйнөлүк экономиканын ил.-
өндүрүштүк секторун глобалдаштыруу.<br>
КМШ өлкөлөрүнүн рыногун чет өлкөлүк то&shy;варлар үчүн ачуу илим сыйымдуу улуттук про&shy;дукцияга каратa суроо-талаптын төмөндөп ке&shy;түүсүнө, анын ички рыноктон сүрүлүп чыгы&shy;шына алып келди. Бир катар тармактарда арт&shy;та калуулар калыбына келбес мүнөзгө айлануу&shy;да, ал эми заманбап технол. деңгээлди өздөш&shy;түрүүгө ж-а колдоого зарыл чыгымдар ушунча&shy;лык көп болгондуктан, анын ордуна чет өлкөдөн даяр продукцияны импорттоо көп учурда пай&shy;далуу боло баштады. Инновациялык продук&shy;цияга суроо-талаптын төмөндөй баштаган шар&shy;тында өндүрүштө тех. жактан кыйла жөнөкөй, арзан продукция артыкчылыкка ээ болуп, илим сыйымдуу продукцияны өндүрүүнүн көлөмүн


кескин кыскартууда. Технол. өзөгү электрондук
ө. ж., эсептөө ж-а оптика-була техникасы, пpo- граммалык камсыздоо, телекоммуникация, ро&shy;бот куруу болуп саналган өндүрүштүн көлөмү төмөндөөдө.<br>
Инновациялык процесстерди аткаруунун жо&shy;лундагы башкы тоскоолдуктар:
• борборлошкон каржылоонун чектелгендиги;
• ишканалардын өз каражатарынын жетиш&shy;сиздиги;
• ата мекендик банк капиталы, чет өлкөлүк
инвесторлор тар, о. эле пайдаланылбай жаткан каражаты бар калк үчүн тобокелчилиги өтө жогору узак мөөнөттүү салымдарга жагымдуу&shy;луктун жетишсиздиги;
• рыноктун товар өндүрүүчүлөрдүн талаптары&shy;на жооп берген кеңири инфраструктурасынын жоктугу болуп саналат.<br>
КМШ мамлекеттери 3–4 жылдан кийин өз
өлкөлөрүнүн экономикасынын муКТаждык&shy;тарын өз күчү м-н улуттук ил.-тех. потенциал&shy;дын жардамы м-н камсыз кылууга жөндөмсүздүк маселесине туш келүү кырдаалы келип чыга тургандыгы улам чындыкка айланып баратат. Бул KМШ мамлекеттерин өздөрүнүн ички көй&shy;гөйлөрүн техниканы ж-а технологияны учуру м-н сатып алып туруунун эсебинен чечүүгө ки&shy;риптер кылат ж-а муну м-н бирге алар cырткы булактарга көпкө чейин технол. көз каран&shy;дылыкка кабылышат, бул болсо акыр аягында
өлкөнүн улуттук коопсуздугунун начарлоосуна
алып келет.<br>
Ошондой болсо да КМШ өлкөлөрүндө эконо&shy;миканын дүйнөлүк рынокто атаандаштыкка жарамдуу бир катар тармактар азырынча сак&shy;талып калган. Бул колдо бар бир топ ил.-тех. потенциалды натыйжалуу пайдалануунун не&shy;гизинде мамлекеттер аралык инновациялык саясатты калыптандырууга ж-а жүзөгө ашыруу&shy;га мүмкүндүк берет.
1995-ж. 3-ноябрда КМШ өлкөлөрүнүн каты&shy;шуучуларынын жалпы ил.-тех. мейкиндикти түзүү ж-дөгү макулдашуусуна кол коюшуп, KMШ өкмөттөрүнүн (Түркмөнстандан бөлөктөрү) башчылары экон. кызматташуунун эң маанилүү артыкчылыгы катары илим ж-а технологиялар тармагындагы интеграцияны өнүктүрүүнү бел&shy;гилешкен. Макулдашууну жүзөгө ашыруу Ө. ж. менчигин коргоо маселелери б-ча мамлекеттер аралык координациялык кеңеш, Стандартташ&shy;тыруу, метрология ж-а сертификация б-ча мам&shy;лекеттер аралык кеңеш ж. б. тармактык кыз&shy;матташуунун башка органдары м-н тыгыз байланышта төмөнкү багыттарда жүргүзүлүүдө:
1) жалпы ил.-технол. мейкиндиктин ченем&shy;дик-укуктук базасынын негизин калыптанды&shy;руу; 2) ил.-технол. чөйрөдөгү мамлекеттер ара&shy;лык программалар м-н долбоорлорду даярдоо ж-а кабыл алуу үчүн шарт м-н камсыз кылуу;
жалпы ил.-технол. мейкиндиктин инфра&shy;структурасын калыптандыруу б-ча шapт түзүү;
КМШ мамлекеттеринин аймагындагы бөтөнчө
ил. объектилер м-н курулмаларды натыйжалуу пайдалануу жолдорун табуу; 5) жалпы ил.-тех. мейкиндикти калыптандыруу үчүн шарт – на&shy;тыйжалуу уюштуруу – экон. механизмди түзүү жүргүзүлөт. 
<p align='right'><i type='author'>Ш. Мусакожоев.</i></p>
[[Категория:3-том, 544-607 бб]]