«ЖҮЗҮМ» барагынын кодун көрүү

<b type='title'>ЖҮЗҮМ</b> (Vitis) – жүзүмдөр тукумундагы көп
жылдык өсүмдүк. Көбүнчө жармашып же чыр&shy;машып өсөт. Негизинен жылуу ж-а мелүүн кли&shy;маттуу аймактарда таралган. 70тей түрү бел&shy;гилүү. Тамыры түптүү, сабагы жоон, кыска; бир жылдыгы ичке, узун (3–5 м). Жалбырагы жазы, сабагына кезектешип же тушташ жайгашат. Гүлү майда, бир же кош жыныстуу, шыпыргы&shy;дай топ гүлгө чогулган. Мөмөсү – ширелүү же&shy;миш, ичинде 1–4 уругу бар; айрым сорттору (кишмиш) уруксуз болот. Шиңгилинин форма&shy;сы ар түрдүү. Эгилме түрү көп өлкөдө өстүрүлөт.

[[File:ЖҮЗҮМ113.png | thumb | Жүзүм сорттору: 1 – Карабурну; 2 – Гамбург муска&shy;ты; 3 – ак хусайне; 4 – тоголок кишмиш.]]
Анын дүйнө жүзүндө 20 миңге жакын сорту белгилүү. Ж. бир, эки жылдык көчөтүнөн, ка&shy;лемчеден, кыйыштыруу, бутагын көмүү жол&shy;дору м-н көбөйтүлөт. Ал эми уругунан өстүрүү селекция ишинде пайдаланылат. Ж. жаңы ж-а тоңдурулган түрүндө тамак-ашка пайдаланылат. Андан шарап, коньяк, шире, компот, мейиз, кыям, маринад, жем ж. б. жасалат. Мөмөсүндө 65–85% суу, 10–33% кант, 0,5–1,4% орг. к-та,
0,15–1,0,9% белок, 0,3–1,0% пектин, 0,3–0,5%
минерал заттар, о. эле С, В<sub>1</sub>, В<sub>2 </sub>витаминдери, провитаминдер болот. Шарап ө. ж-нда калды&shy;гынан этил спирти, уксус, жүзүм к-талары, уру&shy;гунан май алынат. Жүзүм ж-а анын продукция&shy;сы дары катары колдонулат. Ж-дүн түшүмүнүн 80% кайра иштеп чыгарууга, 5%и как жасоого кетет, 15%и жаңы кезинде желет. Ж-дүн бел&shy;гилүү сорттору: Ркацители, Рислинг, Шасла, Ак мускат, Карабурну, кишмиш. Кырг-нда мус&shy;каттуу мадлен, Пино, Иллранг, Кызыл тайфа, Ак бермет, Алтынай, Алиса ж. б. сорттору
өстүрүлөт. Булар бышып жетилиши б-ча эрте, орто, кеч болуп бөлүнөт. Зыянкечтери: филлок&shy;сера, шиңгилчи көпөлөк, желечи кене, жүзүм курт сымагы ж. б. Илдеттери: мильу, оидиум, антракноз, бактериялуу рак.



Ад.: Энциклопедия виноградарство. В 3-х т. Ки&shy;шинёв, 1986; Виноградарство. М., 1998.
<i>К. Тургунбаев.</i> [[Категория:3-том, 327-448 бб]]