«ЖОГОРКУ БИЛИМ» барагынын кодун көрүү

<b type='title'>ЖОГОРКУ БИЛИМ</b> – толук орто билимдин ба&shy;засында ЖОЖдордо бериле турган, түрдүү тар&shy;мактагы жогорку квалификациялуу адистер
үчүн зарыл болгон билим деңгээли; илим, тех&shy;ника ж-а мад-ттын соңку жетишкендиктерин
чыг-лык м-н пайдалануу ж-а аны өркүндөтүү аркылуу адистик б-ча коюлган теор. ж-а прак&shy;тикалык маселелерди чечүүгө мүмкүндүк берүүчү, системага келтирилген билим ж-а ыктардын жыйындысы. Түрдүү баскычтагы жогорку мек&shy;тептер мындан миңдеген жылдар мурда пайда болсо да (Байыркы Чыгыш өлкөлөрүндө), Ж. б. азыркы түшүнүктөгү маанисине о. кылымда гана ээ болгон. 18-к-да ж-а 19-к-дын 1-жарымында Россияда Ж. б-дин өнүгүшүнө орус агартуучула&shy;ры Я. П. Ковалевский, Д. С. Аничков, С. Е. Дес&shy;ницкий чоң салым кошкон. Алар Ж. б-ди де&shy;мократиялаштырууну көздөшкөн. Материалист&shy;философ А. Н. Радищев гуманитардык илим&shy;дерди, табият таануу ж-а математика илимде&shy;рин кеңири ж-а терең үйрөнүүгө негизделген окутуу программасын Россияда биринчи су&shy;нуш кылган. Орус рев-ячыл демократтары Г. Белинский, А. И. Герцен, Н. Г. Чернышевс&shy;кий, Н. А. Добролюбов, Д. И. Писарев ж-а пе&shy;дагогдор Т. Н. Грановский, К. Д. Ушинский, Н. И. Пирогов Ж. б-дин көп ил.-методикалык
маселелерин чечүүгө жардам беришкен. 19-к-дын 70-жылдарында Батыш Европа ж-а Америка
өлкөлөрүндөгүдөй эле Россияда да Ж. б. берүү
башталган. Москва, Казан, Петербург ж-а Киевде жогорку курстар уюшулган. Кийин Ж. б-дин максаты ж-а милдети өзгөрүп, В. И. Лениндин Декретинин (1921) негизинде кайра түзүлгөн. Декрет РСФСРдин ЖОЖдору ж-дөгү жаңы Жобону бекиткен (к<i>. Жогорку окуу жайлар</i>). Адистерди даярдоонун сапатын арттыруу жо&shy;горку мектептин башкы милдетине айланган. 1921-ж. Москвада, Петроградда Чыгыш эмгек&shy;чилеринин коммунисттик ун-ти уюштурулган.
<br>РСФСРдин чет жагында жумушчу ф-ттери ачы&shy;лып, анда окугандарга стипендия, ЖОЖго өтүү
үчүн жеңилдиктер бериле баштаган. КРдин эге&shy;мендүүлүгү, анын улуттук таламдары Ж. б. сис&shy;темасынын кубаттуу ж-а натыйжалуулугун та&shy;лап кылды. Ж. б-ди өнүктүрүүнүн стратегиялык максаттары: илимге умтулуу, улуттук мад-тты
өнүктүрүү, туруктуу өнүгүүгө багытталуу дүй&shy;нөлүк билим берүү деңгээлине жетүү. Ж. б. берүүнү реформалоодо мазмундук, уюштуруу&shy;чулук-адм. мүнөздөгү өзгөрүүлөр жүрүп, эл ара&shy;лык стандартка багыт алуу башталган.(к. <i>Бо&shy;лонья келишими).</i> Кырг-нда да Болонья систе&shy;масына кирүүгө көңүл бурула баштаган. АКШ, Түркия, Россия өлкөлөрү м-н биргелешкен окуу жайлары ачылган. Экон. кыйынчылыктарга ка&shy;рабастан, бул тармакта өзгөрүүлөр болду. Анын негизги өзөгүн 1992-жылдагы КРдин «Билим берүү жөнүндө» мыйзамы, «Билим программа&shy;сы», «21-кылымдын кадрлары» программалары ж. б. концепциялар түзөт. Кадрларды даярдоо&shy;до Ж. б. берүүнүн көп баскычтуу системасы кир&shy;гизилген: а) базалык жогорку кесиптик билим берүү, диплом ж-а бакалавр академиялык да&shy;ражасы берилет; б) толук жогорку кесиптик би&shy;лим берүү, диплом ж-а магистр академиялык даражасы берилет; в) толук жогорку кесиптик билим берүү, диплом ж-а дипломдуу адис ква&shy;лификациялык даражасы берилет. Квалифика&shy;циялуу адистик билим алгандан кийин тезде&shy;тилген программа б-ча 1,5 жылда магистрдик даражаны алууга мүмкүнчүлүк берет. Бакалавр дипломун алгандан кийин квалификациялуу адис даярдоо программасы б-ча 1,5 жылда ти&shy;йиштүү багыт б-ча окууну улантууга болот. ЖОЖдон кийинки кесиптик билим берүү илим&shy;дин кандидаты ж-а доктору окумуштуулук да&shy;ражасы берилүүчү ил. ж-а ил.-пед. кадрларды даярдап чыгаруу программасы б-ча жүргүзүлүп, ЖОЖдордо ж-а ил. мекемелерде түзүлгөн талап&shy;кердик, аспирантура, адьюнктура, докторанту&shy;ра аркылуу ишке ашырылат. Ж. б. берүүнүн маз&shy;мунун, сапатын билим берүүнүн мамл. башка&shy;руу органы – КРдин Билим берүү ж-а илим ми&shy;нистрлиги көзөмөлдөйт.
<i>М. Молдалиева, А. Элебесова.</i>



[[Категория:3-том, 327-448 бб]]