«ДИНАМИКА (механиканын бөлүмү)» барагынын кодун көрүү

'''ДИНА&#769;МИКА 1''' (гр. denamikos – күч) – механика&shy;нын бөлүмү; сырткы күч таасир кылгандагы ма&shy;териалдык нерсенин кыймылын изилдейт Клас&shy;сикалык Д. Ньютондун закондоруна негиздел&shy;ген. Н ь ю т о н д у н 1-закону (инерция зако&shy;ну): эгерде материалдык чекитке эч бир күч ара&shy;кет этпесе же аракет эткен күчтөр өзара тең сал&shy;макта болсо, анда материалдык чекит тынч аба&shy;лын же бир калыптагы түз сызыктуу кыймы&shy;лын сактайт. Материалдык чекиттин мындай абалы, инерциялык абал ж-а анын ошол абал&shy;ды сактап туруу касиети инерттүүлүк касиети деп аталат. Н ь ю т о н д у н 2-закону Д-нын негизги теңдемеси болот. Эгерде материалдык
чекитке күч аракет этсе, ал инерциялуу эсептөө
системасына салыштырмалуу ылдамдатылган кыймылга келет ж-а чекит массасынын анын ылдамдануусуна болгон көбөйтүндүсү аракет эт&shy;кен күчкө барабар: ''F=ma''. Материалдык чекит&shy;ке бир эле учурда бир нече күч аракет этсе, на&shy;тыйжалоочу күч суперпозиция принциби б-ча аныкталат. Ошондуктан натыйжалоочу күч
материалдык чекитке аракет эткен күчтөрдүн вектордук суммасына барабар. Ньютондун 3-за&shy;кону нерселердин өз ара аракеттенишүү закону: эки материалдык чекит, абс. чоңдуктары б-ча бирдей ж-а чекиттерди туташтырган сызыкты бойлоп, бири-бирине карама-каршы багыттал&shy;ган күчтөр м-н аракет этишет (F<sub>1</sub>= – F<sub>2</sub>). Д-да
типтүү эки маселе каралат: Т ү з м а с е л е.
Нерсенин баштапкы абалы, массасы ж-а ага аракет эткен күч белгилүү. Нерсенин ылдамда&shy;нуусун, анын кыймыл теңдемесин таап, траек&shy;ториясын аныктоо. Т е с к е р и м а с е л е. Материалдык чекиттин кыймыл теңдемеси, массасы белгилүү. Материалдык чекитке аракет эткен күч аныкталат. Катуу нерсенин айлануу кыймылы үчүн Д-нын негизги теңдемеси Нью&shy;тондун 2-законунан келип чыгат. Кыймылсыз октун айланасында катуу нерсенин айлануу кыймылы үчүн негизги теңдеме: Mz=Izε, мында
M – айландыруучу момент нерсеге ара<sup>,</sup>кет эт&shy;кен күчтөрдүн моменттеринин суммасына бара&shy;бар, Iz – нерсенин айлануу огуна салыштыр&shy;малуу инерция моменти, ε – бурчтук ылдам&shy;дануу. Негизги теңдеменин жардамы м-н айла&shy;нуу кыймылынын теңдемеси табылат; экинчи маселесинде, тескерисинче, нерсенин кыймыл теңдемеси, анын инерция моменти белгилүү болсо, ага аракет эткен күчтүн моменти анык&shy;талат.

Ад.: Машиностроение: Энциклопедия. М., 1999. Раз&shy;дел 1. Т. 1–2: Теоретическая механика. Термодина&shy;мика. Теплообен; Курс теоретической механики /Под ред. К. С. Колесникова. М., 2000. Т. 1. [[Категория:3-том, 86-170 бб]]