«ДАТКА» барагынын кодун көрүү

'''ДАТКА''' (фарсча дадхох – адилетти сүйүүчү, ади&shy;леттүүлүктү талап кылуучу) – мансап даража&shy;сы Бухара хандыгына чейин эле алгач фарс тилдүү мамлекеттерде кабыл алынган. Д. хан сарайында кызмат кылып, хандын кабыл алуу бөлмөсүндө иштеген ж-а ордого түшкөн арыз&shy;дарды ханга жеткирип, арыз ээлерине кайра хан&shy;дын жообун, чечимин билдирип турган. Кокон хандыгынын бийлик шатысында Д. мамл. баш&shy;каруудагы кызмат орду б-ча тогузунчу орунда турган (парваначыдан кийин, бийден мурун). Хандын атайын чечими б-ча шариятты жакшы билген, жогорку медресени аяктаган адамдар Д-лыкка дайындалган. Д-лык адегенде «чин» же кызмат орду эмес, даража катары каралса, ки&shy;йинчерээк Кокон хандыгынын мамл. башкаруу аппаратында Д. даражасын алган адамдар жүз башыдан вилайеттерге чейин башкаруу укугу&shy;на ээ болгон. Согуш убагында ээлеген кызматы б-ча жогорку аскердик чиндерге барабар эле. Ай&shy;рым убакта Д-лар атайы кызматтарда турбаса да, Д. наамын сактап калган, бирок тукумуна мурас калтырууга акысы жок болгон. Кокон хандыгынын бийлигин сактап туруу максатын&shy;да бул даража кыргыздардын беделдүү адамда&shy;рына, мис., Алайдан ''Алымбекке'', Таластан ''Ажы&shy;бекке,'' Аксыдан Кедейбайга, Жумгалдан ''Медет&shy;ке'', аялдардан ''Курманжанга'' ж. б. инсандарга бе&shy;рилген.19-к. Д. даражасы Түн. Кырг-ндын ай&shy;магында жогорку наамдардын бири болуп, хан казынасынан жылына 700 батман аштык ж-а 1000 дилде алууга акы&shy;луу болгон.

Ад.: Бабабеков Х. Кокон тарыхы. Т., 1996; Налив&shy;кин В. П. Краткая история Кокандского ханства. Ка&shy;зань, 1886.
''А. Абасбеков.'' [[Category: 3-том, 5-85 бб]]