«БЕРИЛЛИЙ» барагынын кодун көрүү

'''БЕРИ&#769;ЛЛИЙ''' (Berillium), Be – ''элементтердин мезгилдик системасынын'' 2-тобунан орун алган хим. элемент, ат. м. 9,0122, ачык боз түстөгү, жеңил металл. Туруктуу бир изотобу <sup>9</sup>Be бар. 1798-ж. француз химиги Л. Воклен берилл ми&shy;нералынын курамынан тапкан. Металл түрүн&shy;дөгү Б-ди 1-жолу 1828-ж. нем. химиктери Ф. Ве-


лер ж-а А. Бюсси бир убакта Б. хлоридин ка&shy;лий м-н калыбына келтирүүдөн алган. Ал – сей&shy;рек учуроочу элемент. 1285°Сде эрип, 2790°Сде кайнайт. Металлдардын ичинен жылуулук сый&shy;ымд. ж-а өткөргүчтүгү жогору, электр каршы&shy;лыгы төмөн, морт металл. Хим. бирикмелеринде 2 валенттүү; хим. жактан абдан активдүү, би&shy;рок оксидинин (BeO) жука кабыгы м-н каптал&shy;ган абалда туруктуу. Плавик, туз, суюлтулган күкүрт к-таларында эрийт. Концент. ж-а суюл&shy;тулган HNO<sub>3 </sub>м-н жогорку темп-рада гана ара&shy;кеттенет. Суутек м-н түздөн-түз кошулбайт.
Жогорку темп-рада көпчүлүк металлдар м-н кошулуп, бериллиддерди, азот м-н нитридди Be<sub>3</sub>N<sub>2</sub>, көмүртек м-н карбидди Be<sub>2</sub>C, галогендер
м-н галогениддерди пайда кылат. Гидроксиди

Ве(ОН)
начар негиз, амфотердүү касиетке ээ.

Көпчүл<sup>2</sup>үк туздары сууда жакшы эрийт. Начар эриген туздарына фосфаты Be<sub>3</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·XH<sub>2</sub>O ки&shy;рет. Б. туздарынын эритмелери гидролиздин натыйжасында кычкыл чөйрөгө ээ болот. Ал берилл минералынан алынган Б. фторидин Mg м-н калыбына келтирүү, Б. хлориди м-н натрий хлоридинин аралашмасын электролиздөө м-н алынат. Түрдүү куймаларды алууда, атом реак&shy;торлорунда, авиация ж-а космос техникасында колдонулат. Б-дин кычкылтек м-н бирикмеси ВеО ак кристалл зат, сууда эрибейт, к-талар, жегичтер м-н туздарды пайда кылат. Отко чыдамдуу ти&shy;гель, карапа даярдоо үчүн, ядролук реактордо, орг. синтезде катализатор катары колдонулат. [[Category: 2-том, 146-225 бб]]