«МОСКВА ЖАНЫНДАГЫ САЛГЫЛАШ (1941» барагынын кодун көрүү

<p><strong data-text-type="type_1_article_title">МОСКВА ЖАНЫНДАГЫ САЛГЫЛАШ (1941 - </strong>42) - СССР Куралдуу Күчтөрүнүн Улуу Ата Мекендик согуш мезгилинде Москвага карай жапырып келаткан фашисттик немис аскерлерин токтотуу <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> талкалоо үчүн согушу. Москванын <abbr data-short="борб." data-full="борбордук" data-extended="true">борбордук</abbr> багытына фашист немис аскерлеринин (950 самолёт, 1700 танк, 19 450 куралжарак <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> миномёт) «Борбор» (генерал-фельдмаршал Ф. Бок) армиясынын тобу (бардыгы 77 дивизия, <abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> 23 танкалык <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> моторлошкон) жумшалган. Фашист немис командованиесинин максаты Духовщина, Рославль, Шостка тараптан Кызыл Армиянын негизги күчтөрүнө сокку уруу, Батыш <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Брянск фронтторун Москвага чегиндирбей жарып кетүү, ошону <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> борбор шаарды курчоо <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> талкалоо, андан соң түндүктөн <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> түштүктөн каптап кирүү эле. <abbr data-short="Сов." data-full="Советтик" data-extended="true">Советтик</abbr> Жогорку башкы командачылык Москваны коргоо үчүн кошумча күч (770 танк, 364 самолёт, 9150 курал-жарак <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> миномёт) топтоого үлгүргөн. 500 миңден ашуун москвалыктар коргонуу курулуштарын куруп, алардын 120 миңи элдик ыктыярдуу кошуунга бириккен. Москва айланасында партизан кыймылы күчөп, кийин алар 40 отрядга чейин жеткен. Душмандын чабуулу 30-сентябрда «Борбор» армиясынын 2-танкалык соккусу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> башталган. 2-октябрда «Борбордун»</p><p></p><div class="imageCaption">[[File:МОСКВА_ЖАНЫНДАГЫ_САЛГЫЛАШ_(1941_1.jpg|thumb|Москваны коргоо (1941-ж., күз).]]</div><p>негизги күчтөрү чабуулга өтуп, бат эле Калуга, Боровск, Можайск, Малоярославец <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Калинин ш-н басып алган. <abbr data-short="Мамл." data-full="Мамлекеттик" data-extended="true">Мамлекеттик</abbr> Коргоо <abbr data-short="К-т" data-full="Комитет" data-extended="true">Комитет</abbr>инин 1941-ж. 19-октябрдагы токтомунда Москва курчоо абалында деп жарыяланган. Ушундай шартта <abbr data-short="сов." data-full="советтик" data-extended="true">советтик</abbr> жоокерлер ашкере туруктуулук көрсөтүп, душманды Москвага 100 <em>км</em> чамалуу жеткирбей токтотуп, стратегиялык күчүн Загорскинин батыш тарабына, Москва айланасына <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Рязандын түштүгүнө топтогон. Фашист аскерлери кайрадан күч жыйнап, эки армиясынын колдоосу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> 15-ноябрда Калинин-Солнечногорск, Сталиногорск-Кашира тараптан чабуул жасаган. Бул сапар фашисттер Москванын <abbr data-short="түн." data-full="түндүк" data-extended="true">түндүк</abbr> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="түш." data-full="түштүк" data-extended="true">түштүк</abbr> тарабын бууп салуу, борбор шаарды ээлөө, андан чыгышка бет алуу максатын көздөгөн. Немистердин эки танкалык тобу 1- декабрда Москвага Нахабино, Криково, Красная Поляна тараптан кирүүгө аракеттенген. <abbr data-short="Сов." data-full="Советтик" data-extended="true">Советтик</abbr> аскерлер Яхроманын түштүгүнөн контрсокку уруп, душманды сүрүп таштаган. Москваны коргоочу (1941-ж. чейин) Батыш (командачысы - генерал-полковник И. С. Конев, 10-октябрдан армиянын генералы Г. К. Жуков), Резервдик (командачысы - <abbr data-short="Сов." data-full="Советтик" data-extended="true">Советтик</abbr> Союз. маршалы С. М. Будённый), Брянск (командачысы - генерал-полковник <abbr data-short="А. И." data-full="Анын Ичинде" data-extended="true">Анын Ичинде</abbr> Ерёменко, октябрь айынан генералмайор Г. Ф. Захаров) <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Калинин (командачысы - генерал-поковник И. С. Конев) фронтторунун <abbr data-short="сов." data-full="советтик" data-extended="true">советтик</abbr> жоокерлери Волга суу сактагычы, Дмитров, Яхрома, Красная Поляна, Истра, Кубинка, Наро-Фоминск, Серпухов, Алексин, Тула багытында душмандын «Борбор» армиясынын чабуулун токтотушкан. 1941-жылдын 5-6-декабрында Калининден Елецкиге чейинки фронтто контрчабуулга өткөн. <abbr data-short="Сов." data-full="Советтик" data-extended="true">Советтик</abbr> жоокерлер Волга суу сактагычы <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Яхроманын ортосунан жарып өтүп, Клин ш-н, 13-декабрда Калинин ш-н бошоткон. Москва, Тула, Рязань, Калинин, Смоленский, Орёл обл-тарынын көп райондору душмандан толук бошотулган. Фашист баскынчылар 500 миңден ашуун аскеринен, 1300 танкасынан, 2500 замбирегинен, 15 миңден ашуун машинасынан ж. б. көптөгөн техникасынан ажыраган. М. ж. с. Германия армиясына олуттуу сокку уруп, анын жеңилбестиги <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү аңыз сөздөрдү жокко чыгарган. Бул жеңиш <abbr data-short="сов." data-full="советтик" data-extended="true">советтик</abbr> жоокерлердин баатырдыгын <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жалпы совет элинин эмгектеги каармандыгын даңазалаган. Салгылашта өзгөчө эрдик көрсөткөн 110 жоокер <abbr data-short="Сов. Союз. Баатыры" data-full="Советтер Союзунун Баатыры" data-extended="true">Советтер Союзунун Баатыры</abbr> деген наам алган. Москваны коргоодо <abbr data-short="Кырг-н" data-full="Кыргызстан" data-extended="true">Кыргызстан</abbr>дан барган жоокерлердин да салымы зор (к. <em>Панфилов дивизиясы).</em> 1944-ж. «Москваны коргогону үчүн» медалы белгиленип, 1965-ж. Москва ш-на «Баатыр шаар» деген ардак наам берилген.</p><p>Ад.: Битва за столицу: Сб. документов: В. 2 т. М., 1994; <em>Невзоров Б. И.</em> Московская битва. 1941-1942; Жук Ю. А. Неизвестные страницы битвы за Москву: Крах операций «Тайфун». М., 2008.</p>

[[Category:5-том,_401-500_бб]]