«МОДЕРН» барагынын кодун көрүү

<p><strong data-text-type="type_1_article_title">МОДЕРН </strong>(фр. moderne - жаңы, учурдагы) м одерн стили - 19-к-дын аягы - 20-к-дын башындагы Европа <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Америка <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr>сундагы стилдик багыт. Бул стиль Бельгия, Улуу Британия, АКШда жаңы <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr>, Германияда Югендстиль, Италияда либерти стили, Испанияда модернизм деген ат <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> белгилүү. «Жаңы көркөм искусство» М-дин өнүгүүсүндө анын идеялык<abbr data-short="филос." data-full="философиялык" data-extended="true">философиялык</abbr> кыртышын неоромантизм түзгөн <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> ал жаңы этапта индивид <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> коомдун ортосундагы конфликттин романтикалык идеяларын, көркөм <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr> чыгармаларын жаратууда визионердик <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> чыгармачыл көрө билүүнүн алдынкы ролун, сүрөтчү-демиургдун дүйнө куруу миссиясын жандандырган. М. эстетикасы символизм <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> эстетизм идеяларын, Ф. Ницшенин турмуш философиясын уланткан. <abbr data-short="Иск-во" data-full="Искусство" data-extended="true">Искусство</abbr>догу көркөм <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> утилитардык башталыштарды жакындаштырууга, жаңы эстетикалык мазмундагы конструкциячыл системаны иштеп чыгарууга умтулган. Стилдик жактан ырааттуу иштелип, доорду, тышкы материалдык чөйрөнү элестүү туюнтууну көздөгөн жаңы көркөм форманы алдына койгон. Көркөм өнөр синтезинин идеясы М-дин кайталангыс айкын эстетикасынын пайда болушуна шарт түзгөн. Синтездин негизин живопись <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> театр кийиминин моделине чейин бүт көркөм <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr> түрлөрүн бириктирген <abbr data-short="арх-ра" data-full="архитектура" data-extended="true">архитектура</abbr> түзгөн. М. <abbr data-short="арх-ра" data-full="архитектура" data-extended="true">архитектура</abbr>сы каркастык конструкцияны, темир-бетон, айнек, сомдолгон темйр, таш ж. б. материалдарды кеңири пайдалануу, симметриялуулукка каршы чыгуу аркылуу өзүнчө касиетке ээ образдык бирдиктүүлүккө жетишүү сыяктуу өзгөчөлүктөр <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> айырмаланган. Көркөм <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr> синтезинин бирдиктүү үлгүлөрүнө М. доорундагы Бельгия, Австрия, Испания, Германия, Шотландия, Россиядагы (Ф. О. Шехтель, Чарлз Макинтош, Антонио Гауди, Отто Вагнер, Виктор Орта ж. б.) коомдук имараттар кирет. Эреже катары, алар «ичинен сыртын көздөй» курулган. Мындай үйлөрдүн фасады симметриялуу болгон эмес <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> тирүү организм сымал өзгөрүп туруучу түзүлүштөргө окшош болуп, бир эле учурда бедизчинин табигый формалар <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> эркин форма түзүүчү чыг-лыгынын жыйынтыгын элестеткен. Кол <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> жасалган форманын табигый формага окшоштугу М. эстетикасынын эң негизги принциптеринин бири болгон. М. стилинин негизги элементи - орнамент, <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> станоктук <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жасалга-колдонмо түрлөрү. Укмуштай өнүгүүгө ээ болгон архралык формада, имараттын деталдарында, орнаментте жакшы чагылдырылган <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> ал жакта <abbr data-short="арх-ра" data-full="архитектура" data-extended="true">архитектура</abbr>лык форманын ийри сызыктуу турпатынын, паркет сүрөтүнүн дубал панносу, эмерек предметтери <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> фантастикалык ар түрдүү зергердик жасалгалар композициясы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> колдонмо көркөм өнөрдүн башка буюмдарынын байланышы пайда болгон. М. живописи үчүн тегиздик, бүтүн орнаменттүлүк <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> чыгарманын жердигине киргизилген иллюзионисттик <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> натуралисттик деталдардын айкалышы мүнөздүү. М-дин көркөм тили көпчүлүк учурда символизм образдары <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> идеаларын чагылдырган. Көркөм сүрөт <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr>сунда «М.» англ. О. Бёрдсли, немис Т. Т. Хейне, Россиядан А. Н. Бенуа, К. А. Сомов ж. б-дын <abbr data-short="чыг-лыг" data-full="чыгармачылыг" data-extended="true">чыгармачылыг</abbr>ында ачык байкалып, символизмдин эстетикасын өөрчүтүу, ашкере жасалгалуулукка умтулуу мүнөздүү сапат болуп калган. Ошол себептүү «М.» стилинин өкүлдөрү кайгылуу турмуш окуяларына, эротикага, өлүм проблемасына, легендаларга көбүрөөк кайрылышкан. Жасалга-колдонмо көркөм <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr>до жандуу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> жансыздын, чындык <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> фантазиянын жакындашуусу <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> аналогиялар өзгөчө ачык байкалган (Испаниядан Антонио Гаудинин карапасы, Америкадан Луис Комфорт Тиффанинин <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Франциядан Эмиль Галленин айнеги, париждик мэтр Эктор Гимардын металл тосмолору, Россиядагы «Фаберже» фирмасынын буюмдары). Форма <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жасалга тармагында М. жаңылыктары <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> идеяларын Россияга «Искусство дүйнөсү» (1899-1904), «Алтын руно» (1904-09) журналдары жайылткан.</p><p>Ад.: <em>Горюнов В. С„ Тубли М. П.</em> Архитектура эпохи модерна. СПб., 1994; <em>Сарабяное Д. В.</em> Модерн. История стиля. М., 2001.</p>

[[Category:5-том,_401-500_бб]]