КОВАЛЕНТТИК БАЙЛАНЫШ

КОВАЛЕНТТИК БАЙЛАНЫШ , а т о м д у к б а й л а н ы ш – эки атомго тең таандык жуп электрондорду пайда кылуу м-н болгон хим. байланыш. К. б. м-н бирдей атомдордон турган молекулалар (H₂, Cl₂, N₂, O₂ ж. б.) ж-а түрдүү атомдордон пайда болгон бирикмелер (H₂O, CH₄, SiC ж. б.) байланышат. Орг. бирикмелердин молекулалары негизинен К. б. м-н байланыш­кан (мис., С – С, С – Н, С – N ж. б.). Валенттүүлүк теориянын чегинде пайда болгон хим. байла­ныш теориясындагы негизги түшүнүк. К. б-ты валенттик орбиталдарында жупташпаган элек­трондору бар атомдор же атомдордун топтору пайда кылат. Электрондордун жалпыланышы биригишкен атомдордун экөөнө тең таандык электрондук жуптун пайда болуусуна алып ке­лет. Алардын санына жараша жөнөкөй (жал­пы электрондук бир жуп), кош (эки электрон­дук жуп), үч (үч жалпы электрондук жуп) бай­ланыш болот. К. б. бирдей атомдордун ортосун­да пайда болгондо, жалпы электрондук жуп пай­да кылган электрондук булуттун тыгыздыгы мейкиндикте эки атомдун ядросуна бирдей сим­метриялуу бөлүнүп, уюлсуз К. б. пайда болот. Эгерде К. б. терс электрлүүлүгү ар башка атом­дордун ортосунда пайда болсо, байланыштын электрондук булуту терс электрлүүлүгү чоң атом­ду көздөй жылышып, уюлдуу К. б. пайда бо­лот. Кээ бир карбиддер, силициддер, нитриддер­дин абдан катуу, бышык болуп, кыйындык м-н эриши алардагы атомдор ж-а молекулалар К. б. аркылуу бириккендиги м-н түшүндүрүлөт, к. Химиялык байланыш.