КАЛЕМПИР

КАЛЕМПИР , с а а д а к т у у к ы з ы л к а­л е м п и р, к а п с и к у м (Capsicum) – өсүмдүктөрдүн ит жүзүмдөр тукумунун уруусу. Көп жылдык чала бадал же көп жылдык (эгил­меси бир жылдык) чөп.

Калемпир: 1 – жалпы көрү­нүшү; 2 – гүлү; 3 – мөмөсү.

Бир жылдык эгилме түрү – – - – бак­ча өсүмдүгү. Саба­гынын бийикт. 30– 130 см. Жалбыра­гы жөнөкөй, гүлү чоң, ак же көгүш.
Мөмөсү көңдөй, көп уруктуу, кы- зыл, кызгылт са­ры, сары же күрөң түстө, салмагы 0,25–190 г. К. жылуу ж-а ным­дуу жерде жакшы өсөт. 13°Сден төмөнкү темп­рада өспөйт, 0,3–0,5°С суукта үшүйт. К-ди күрдүү жерге айдаган жакшы. Анын 4 түрү белгилүү: п е р у К-и (C. angulosum Mill), к о л у м б К-и (C. conicum Meyer), и й и л м е К. (C. Pubescens R/ et P.), м е к с и к а К-и (C. annuum L.). КМШ өлкөлөрүндө м е к с и к а К-и Украина, Кавказ, Түн. Кавказ, Молдавия, Борб. Азия респ-ларында айдалат. Мексика К-инин мөмө­сүндө сортуна жараша 4,1–8,4% кант, 1,5%тей белок, 13,9%ке чейин А витамини бар. КМШ өлкөлөрүндө гектарынан 200–300 цден түшүм алынат. К-дин 30дан ашык сорту райондош­турулган. Кеңири таралгандары: т а т т у у К-дин Новочеркасск 35, Болгар 79, Новогогоша­ры, Молдава 118; а ч у у К-дин Астрахань 147, Астрахань 628, Алп, Украина ачуусу ж. б. Кырг-нда К-дин Болгар 79, Белек, Молдава, Рубин ж. б. сорттору көчөтүнөн өстүрүлөт. Мө­мөсү тамак-ашка татымал катары пайдаланы­лат. Аны туздап, консервалап сактайт. Зыян­кечтери: кидик үкүчө көпөлөк же помидор үкүчөсү, гозо үкүчөсү, нематода ж. б. Илдетте­ри: чирик, соолуу ж. б.