«КУТАДГУ БИЛИК»
«КУТАДГУ БИЛИК» , «Кут даарыган билим», «Куттуу билим» – түрк элдеринин акыны жана ойчулу Жусуп Баласагунинин филос. дастаны. Караханиддердин каганы Сулайман Арслан Каракагандын уулу Тавгач Богра (Буура) Каракаган Абу Хасанга (1056–1103) арналып, 1069-ж. жазылып бүткөн. Бул чыгармасы үчүн Жусуп Баласагуни Хасс-Хажип (ордо иштеринин башчысы) даражасын алган. Азыр анын үч нускасы белгилүү: 1) уйгур тилиндеги, 1439-ж. Герат ш-нан табылган нускасы, азыр Вена ш-нда сакталуу турат; 2) 14-к-дын 1-жарымындагы араб жазмасы аркылуу жеткен, аны немис окумуштуусу Б. Морин 1886-ж. Каирдеги Хидив китепканасынан тапкан; 3) эң байыркысы – Наманган (Фергана) нускасы, 12-к-дын аягы – 13-к-дын башында араб тамгасына көчүрүлгөн. Аны А. З. Валидов 1918-ж. Мухаммед Хожа эшен Лоляршиттин өздүк китепканасынан таап алган. 1896-ж. академик В. В. Радлов муну сүрөткө көчүртүп, Петербург академиясынын Азия музейине алдырган. Бул көчүрмө Россия ИАнын Чыгыш таануу ин-тунун Санкт-Петербург бөлүмүндөгү Кол жазмалар фондусунда сакталуу. Убагында 3-нусканын кол жазмасы жоголуп кетип, 1925-ж. өзбек окумуштуусу Фитрат кайрадан таап алып, Өзбекстан ИАнын Кол жазма фондусуна тапшырган. Кыргыз, орус, түрк, немис, англис ж. б. тилдерге которулган. Жалпы көлөмү 13444 сап жана кара сөз менен жазылган чакан кириш сөзү да бар. «К. б-те» акын өз доорундагы коомдун түзүлүшү, социалдык топтордун ээлеген орду, өлкөнү башкаруу, саясат жүргүзүү тууралуу ойлорун айткан жана тарыхый-этногр., лингв., социол. ж. б. энциклопедиялык маалыматтарды камтыйт.
Чыг.: Баласагын Жусуп. Куттуу билим/Т. Козубеков которгон/1988; 1993, Б.