КСЕНОН

КСЕНО́Н (лат. Xenonum), Xe – элементтердин мезгилдик системасынын VIII тобундагы хим. элемент, инерттүү газдарга кирет; ат. н. 54, ат. м. 131,30. Негизинен атм-да жолугат. Атм.
К. туруктуу 9 изотоптун аралашмасынан турат. 1898-ж. англ. илимпоздор У. Рамзай менен М.Тра­верс ачкан. Жер кыртышында ураны бар мине­ралдарда кездешет. К.– сейрек кездешүүчү эле­мент. Кадимки шартта 1000 м³ абада 87 см³ К. болот. К. бир атомдуу түссүз, жытсыз газ; эрүү t –111,8°С, кайноо t –108,1°С. Окистенүү даражасы +2, +4, +6, +8. К-дун алгачкы хим. бирикмесин ХеРtF₆ канадалык химик Н. Берт­лет ачкан. Анын фтор менен болгон бирикмелери ХеF₂, ХеF₄, ХеF₆, ХеF₈ жакшы изилденген. ХеF₄түн эритмеси сууда өтө туруксуз окисти ХеО₃ (күчтүү жарылгыч зат) пайда кылат. ХеF₆га Ba(OH)₂нин эритмесин таасир этип, барий ксе­натын BaXeO₆ алууга болот. Сегиз валенттүү К-дун туздары да белгилүү, мис., NaXeO₆–6H₂O. Бул тузга күкүрт к-тасын таасир этүүдөн жогор­ку окисин ХеО₄ алууга болот. К-дун кош тузда­ры да бар: ХeF₂–2SbF₅, ХеF₆–АsF₃ ж. б. Перх­лораты XeClO₄– күчтүү окистенткич. К. газы ө. ж. абадан алынат. Электр-вакуумдук техни­када, жарык берүүчү лампада жана импульстук кубаттуу жарык берүүчү булактарды алууда кол­донулат.