КАЛИНИНГРАД
КАЛИНИНГРА́Д (1946-ж. чейин К ё н и г сб е р г) – Россиядагы шаар. Калининград облнун адм. борбору.
Преголя д. Калининград булуңуна куя бериште жайгашкан. Балтика деңизи м-н терең суу каналы аркылуу байланышат. Калкы 422,3 миң (2007). Эл аралык аэропорту бар. К-да деңиз причалдары, деңиз порттору (тоңбогон) жайгашкан. Т. ж. тоому. Ири деңиз балык флотунун ж-а балык ө. ж-нын борбору. 1255-ж. негизделген. 1525–1618-ж. Пруссия герцогдорунун резиденциясы. 1701-жылдан Пруссия королдугунун, 1871-жылдан Германиянын курамында. Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин 1945-ж. Потсдам конф-ясынын чечими м-н К. ж-а ага чектеш жаткан аймактар СССРге өткөн. 1946-жылдын 7-апрелинен РСФСРдин курамындагы Кёнигсберг (1946-ж. 7-июлдан Калининград) обл-нун адм. борбору. Машина куруу [телевизор, турмуш-тиричилик техникалары, ө. ж. жабдуулары, «Балткран» (порт кран-
дарын ж-а жабдууларды чыгарат) өндүрүшү ж. б.], вагон куруу ж-а «Калининградгазавтоматика» (нефть-газ ө. ж. үчүн жабдуу) з-ддору,
«Золотое сечение» (жыгаччылык ө. ж. үчүн),
«Электр ширетүүчү», «Факел» (спутник системалары үчүн жабдуу), «Янтарь» (кеме ремонттоо) ишканалары, курулуш материалдар, тамакаш (балык беленделет, сүт азыктары, кондитер, ичимдик ж. б.), тамеки ө. ж., 2 ЖЭС иштейт. Шаардын борб. бөлүгүндө Кудай эне ж-а Ыйык
Адальберт (13–14-к.; мунарасы 16-к.) ж-а готика стилиндеги кафедралуу соборлор (14–16-к.),
Бранденбург, Король дарбазалары (королдордун статуялары м-н), Дер Дон мунарасы (19-к., учурда жакут музейи), форттор, бастиондор ж. б. сакталган. К. ш-нын аймагынын 1/ ин парктар, бактар ж-а гүлбакчалар ээлейт. О. эле 130га жакын көл ж-а көлмөлөр кездешет. ИИИлер (а. и. балык ж-а океанография), 21 ЖОЖ (а. и. ун-т, филиалдар, өкүлчүлүктөр), Балтика балык промысели флотунун мамл. академиясы (1966; мурдагы жогорку деңиз окуу жайы), 2 театр, тарыхый-сүрөт музейи, сүрөт галереясы, филармония, философ И. Канттын бейити бар. Зоопарк уюштурулган. Жыл сайын эл аралык (орган музыкасы, иск-во ж. б.) фестивалдар өткөрүлүп турат. Шаар М. И. Калининдин ысмынан аталган.