«КЫРГЫЗ ТИЛИНИН ОРФОГРАФИЯЛЫК СӨЗДҮГҮ»: нускалардын айырмасы
vol4>KadyrM No edit summary |
мNo edit summary |
||
| 1 сап: | 1 сап: | ||
<b type='title'>«КЫРГЫЗ ТИЛИНИН ОРФОГРАФИЯЛЫК СӨЗДҮГҮ» – </b>азыркы кыргыз тилиндеги сөздөр­дү бирдиктүү кабыл алынган нормада туура жазуу үчүн иштелип чыккан ж-а кыргыз лек­сикасындагы сөздөрдү камтыган сөздүк. «К. т. о. с.» коллективдүү эмгек катары 1-жолу ла­тын тамгасында (5 миң сөздөн турган) 1938-ж. басылып чыккан. 1942-ж. орус графикасына өт­көндүгүнө байланыштуу 7 миң сөздү камтыган 2-басылышы жарык көргөн (түзүүчү М. И. Бог­данова). 1956-ж. Х. Карасаев, Ю. Яншансин тарабынан кайрадан иштелип чыккан ж-а ал сөздүктөгү сөздөрдүн саны 11 миңге жеткен. 1966-ж. Х. Карасаев 60 миң сөздү камтыган орфогр. сөздүктү түзүүнү ишке ашырган ж-а 1983-ж. ал кайрадан (С. Давлетов, Р. Бекжанова­нын редакциясында) басылган.<br> | <b type='title'>«КЫРГЫЗ ТИЛИНИН ОРФОГРАФИЯЛЫК СӨЗДҮГҮ» – </b>азыркы кыргыз тилиндеги сөздөр­дү бирдиктүү кабыл алынган нормада туура жазуу үчүн иштелип чыккан ж-а кыргыз лек­сикасындагы сөздөрдү камтыган сөздүк. «К. т. о. с.» коллективдүү эмгек катары 1-жолу ла­тын тамгасында (5 миң сөздөн турган) 1938-ж. басылып чыккан. 1942-ж. орус графикасына өт­көндүгүнө байланыштуу 7 миң сөздү камтыган 2-басылышы жарык көргөн (түзүүчү М. И. Бог­данова). 1956-ж. Х. Карасаев, Ю. Яншансин тарабынан кайрадан иштелип чыккан ж-а ал сөздүктөгү сөздөрдүн саны 11 миңге жеткен. 1966-ж. Х. Карасаев 60 миң сөздү камтыган орфогр. сөздүктү түзүүнү ишке ашырган ж-а 1983-ж. ал кайрадан (С. Давлетов, Р. Бекжанова­нын редакциясында) басылган.<br> | ||
Кыргыз тилинин жазуу эрежелериндеги та­лаш-тартыш маселелерине байланыштуу анын жаңы редакциясы КРдин Жогорку Кеңешинин 2008-жылдын 26-июнундагы 567-токтому | Кыргыз тилинин жазуу эрежелериндеги та­лаш-тартыш маселелерине байланыштуу анын жаңы редакциясы КРдин Жогорку Кеңешинин 2008-жылдын 26-июнундагы 567-токтому менген атайы бекитилген. Мына ушул эреженин неги­зинде Х. Карасаевдин «Орфографиялык сөздүгүн» (1983) негиз кылып алуу менген 80 миң сөздү кам­тыган «Кыргыз тилинин орфографиялык сөздү­гү» Н. Абдесов, Д. Андашев, А. Биялиев, С. Иб­раимов, А. Ибраимов, Т. Мамбетжунушов, Ж. Ма­мытов, Т. Маразыков тарабынан азыркы кыр­гыз тилинин лексикасы мүмкүн болушунча то­лук эске алынуу менген толукталып, кошумчала­нып, 2009-ж. кайрадан Х. Карасаевдин автор­лугунда басылып чыкты. Мурда кирбей калган сөздөр, сөз формалары, адабий тилибиздин лек­сикасын байытууга өбөлгө түзө алат деген диа­лектилик сөздөр менген диалектизмдер, жалпы элдик тилдин негизинде адабий тилдин лекси­касына кабыл алынган туруктуу сөз айкашта­ры – фразеологизмдер (эркин сөз айкаштары­нан башкасы), азыркы учурда илим-билим, тех­ника, экономика, иск-во, мад-т тармактары б-ча кеңири тараган ж-а түрдүү кесипчиликте колдонулган терминдер камтылды. Негизги «ал­фавит, графика, орфография» деген түшүнүктөр­гө басым коюлуу менген, негизинен дүйнөлүк ор­фографияда орун алган 4 принцип (фонет., мор­фол., салттык, дифференциация) сакталды. О. эле КРдин саясий-адм. бөлүнүшү, Кыргыз Өк­мөтүнүн структурасына кирген мекемелердин аталыштары, дүйнөдөгү мамлекеттердин ж-а ээликтердин, алардын борбор шаарларынын, акча бирдиктеринин аталыштары менген толук­талды. | ||
<p align='right'><i type='author'>Д. Андашев.</i></p> | <p align='right'><i type='author'>Д. Андашев.</i></p> | ||
[[Категория:4-том, 737-822 бб]] | [[Категория:4-том, 737-822 бб]] | ||
08:11, 13 Январь (Үчтүн айы) 2026 -деги абалы
«КЫРГЫЗ ТИЛИНИН ОРФОГРАФИЯЛЫК СӨЗДҮГҮ» – азыркы кыргыз тилиндеги сөздөрдү бирдиктүү кабыл алынган нормада туура жазуу үчүн иштелип чыккан ж-а кыргыз лексикасындагы сөздөрдү камтыган сөздүк. «К. т. о. с.» коллективдүү эмгек катары 1-жолу латын тамгасында (5 миң сөздөн турган) 1938-ж. басылып чыккан. 1942-ж. орус графикасына өткөндүгүнө байланыштуу 7 миң сөздү камтыган 2-басылышы жарык көргөн (түзүүчү М. И. Богданова). 1956-ж. Х. Карасаев, Ю. Яншансин тарабынан кайрадан иштелип чыккан ж-а ал сөздүктөгү сөздөрдүн саны 11 миңге жеткен. 1966-ж. Х. Карасаев 60 миң сөздү камтыган орфогр. сөздүктү түзүүнү ишке ашырган ж-а 1983-ж. ал кайрадан (С. Давлетов, Р. Бекжанованын редакциясында) басылган.
Кыргыз тилинин жазуу эрежелериндеги талаш-тартыш маселелерине байланыштуу анын жаңы редакциясы КРдин Жогорку Кеңешинин 2008-жылдын 26-июнундагы 567-токтому менген атайы бекитилген. Мына ушул эреженин негизинде Х. Карасаевдин «Орфографиялык сөздүгүн» (1983) негиз кылып алуу менген 80 миң сөздү камтыган «Кыргыз тилинин орфографиялык сөздүгү» Н. Абдесов, Д. Андашев, А. Биялиев, С. Ибраимов, А. Ибраимов, Т. Мамбетжунушов, Ж. Мамытов, Т. Маразыков тарабынан азыркы кыргыз тилинин лексикасы мүмкүн болушунча толук эске алынуу менген толукталып, кошумчаланып, 2009-ж. кайрадан Х. Карасаевдин авторлугунда басылып чыкты. Мурда кирбей калган сөздөр, сөз формалары, адабий тилибиздин лексикасын байытууга өбөлгө түзө алат деген диалектилик сөздөр менген диалектизмдер, жалпы элдик тилдин негизинде адабий тилдин лексикасына кабыл алынган туруктуу сөз айкаштары – фразеологизмдер (эркин сөз айкаштарынан башкасы), азыркы учурда илим-билим, техника, экономика, иск-во, мад-т тармактары б-ча кеңири тараган ж-а түрдүү кесипчиликте колдонулган терминдер камтылды. Негизги «алфавит, графика, орфография» деген түшүнүктөргө басым коюлуу менген, негизинен дүйнөлүк орфографияда орун алган 4 принцип (фонет., морфол., салттык, дифференциация) сакталды. О. эле КРдин саясий-адм. бөлүнүшү, Кыргыз Өкмөтүнүн структурасына кирген мекемелердин аталыштары, дүйнөдөгү мамлекеттердин ж-а ээликтердин, алардын борбор шаарларынын, акча бирдиктеринин аталыштары менген толукталды.
Д. Андашев.