КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН КООМДУК ТЕЛЕРАДИО БЕРҮҮ КОРПОРАЦИЯСЫ

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН КООМДУК ТЕЛЕРАДИО БЕРҮҮ КОРПОРАЦИЯСЫ – Кырг-ндагы алгачкы радио ж-а телеберүү меке­меси. 1925-жылдары Кырг-нда алгачкы радио түйүндөр орнотула баштаган. 1926-ж. Кыргыз АОсу Кыргыз АССРине айланганда бул куба­нычтуу окуяны жайылтуу үчүн радиолошту­руу демилгеси башталган. 1927-ж. биринчи жолу радио аркылуу Кыргыз АССР Борб. Атка­руу К-тинин төрагасы А. Орозбековдун докла­ды элге уктурулган. Бирок ал кезде радио укту­рууларды даярдоочу мекеме болгон эмес. Алгач­кы уюштуруучу баштоочулары: Т. Кыпчакпаев, О. Сарманов, алгачкы кызматкерлери: К. Алиев, П. Шубин, дикторлору: С. Бегматова, А. Жан­горозова, К. Бектенов болгон. 1937-ж. респ-да программалары бар 43 радиотүйүн иштеген. Тар­мактык саналуу гана редакциялар (айыл чар­ба, экономика, медицина, маданият ж. б.) бол­гон. Ошол жылдын планы б-ча респ. берүүлөрдүн суткалык орт. көлөмү 6 саат 34 мүнөттү, ал эми жерг. берүүлөр 4 саатты түзгөн. Уктуруулар кыр­гыз, орус ж-а дуңган тилдеринде жүргүзүлгөн. Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында радио олуттуу мааниге ээ болгон. Дикторлор: К. Алиев, Г. Мамбетова, В. Гонтарь, Т. Абдумомунов акыр­кы кабарларды окуп турушкан. 1945-жылдын 28-мартынан Кыргыз ССР Министрлер Совети­не караган. 1953-жылдын май айынан Радио маалымат к-ти Кыргыз ССР Мад-т министр­лигине караштуу Радиомаалымат б-ча башкы башкармалыгы аталып, кийин Кыргыз ССР Министрлер Советинин 1957-жылдын 5-июлда­гы ¹ 240-токтому м-н Радиоберүү к-ти, ал эми 1958-ж. 30-декабрда Радио ж-а телеберүү к-ти аталып, Фрунзе телестудиясы ачылган. Теле­көрсөтүүнүн биринчи диктору С. Жунушалиева, биринчи реж. Ж. Молдобаев, биринчи редакто­ру Ш. Сматов, биринчи үн оператору С. Вариба­да, биринчи оператору К. Өгөбаев болгон. 1962- жылдын май айынан к-т Кыргыз ССРинин Ми­нистрлер Советинин Радио ж-а телеберүү б-ча К-тине алмаштырылган. 1965-жылдын 10-апре­линен Кыргыз ССР Жогорку Советинин Прези­диумунун жарлыгы м-н К-т мамл. деген статус­ка ээ болгон. Кыргыз ССР Министрлер Совети­нин Радио ж-а телеберүү б-ча Мамл. К-ти ата­лып, азыркы имараты, радио үйү, телестудия салынган, о. эле жаңы тех. жабдуулар м-н кам­сыздала баштаган. Радионун «Алтын казына­сын» толуктоодо ж-а кыргыз профессионалдык музыкасын байытууда Кыргыз телерадиосунун А. Жумакматов атн. акад. симф. оркестри чоң салым кошкон. 1974-ж. «Орбита» космостук бай­ланыш спутнигинин жардамы м-н респ-да түстүү телекөрсөтүү башталган. 1991-ж. КРдин Мамл. телерадио агенттиги болуп түзүлүп, 1993-ж. кай­радан к-т болуп өзгөртүлгөн. 1995-ж. таңкы «За­мана» студиясы ачылган. 1996-ж. КРдин Мамл. телерадио к-ти корпорацияга айландырылып, «Ала-Тоо» маалымат борбору, «Нур», «Ата- Журт» продюсердик борборлору түзүлгөн. Мур­дагы редакциялар чыгармачыл-өндүрүштүк би­рикмелерге («Манас», «Айкөл», «Ата-Журт», «Достук») өзгөртүлүп, ал эми кыргыз радиосун­да «Казына», «Ибарат», «Жаш толкун», «Кабар­лар», «Кыргызстан» ж. б. чыгармачыл-өндүрүш­түк бирикмелер түзүлгөн. Кыргыз радиосунун 2- программасы «21-кылым радиосу» болуп ачыл­ган. 2003-ж КРдин Улуттук телерадио корпо-

рациясы аталып, Улуттук статуска ээ болгон. 2006-ж. КРдин Мамл. телерадио к-ти болуп, ал эми чыг-лык бирикмелер кайрадан редакция­ларга, студияларга өзгөртүлгөн. 2008-ж. кайра­дан КРдин Улуттук телерадио корпорациясы аталган. 2010-ж. КРдин коомдук телерадио кор­порациясы болуп өзгөртүлүп, курамы 15 киши­ден турган Байкоочу кеңеши түзүлгөн. Көрсө­түүлөрдү иретке келтирип, эфирге берүүнү про­грамма дирекциясы ишке ашырат. Учурда кор­порацияда Коомдук 1-канал, анын курамында «Ала-Тоо» маалымат борбору, «Ибарат» мада­ний-агартуу борбору, «Замана», «Дөөлөт», «Ке­лечек» студиялары, жаштар редакциясы, соц.- экон. программалар редакциясы бар. КТРКнын «Кыргыз радиосу» бирикмесинде «Биринчи ра­дио», «Кыргыз радиосу», «Миң кыял ФМ», «Түнкү Белес» ж-а «Балдар ФМ» радиолору, респ. Ра­дио Теле Борбор ж-а «Кыргызтелефильм» сту­диясы бар. Заманбап жаңы технол. жабдуулар м-н жаңыланууда. Жетекчилери: С. Бектурсу­нов (1931–32), Т. Кыпчакбаев, О. Сарманов (1933–37), Т. Шамшиев (1938–41). В. Экстратов, К. Кыдырбаева (1942–48), М. Токобаев (1949– 53), Т. Суванбердиев (1953), Р. Менсеитова (1957– 60), А. Ботоканова (1961–64), А. Токомбаев (1964–85), А. Стамов (1985–86), У. Орозова (1986– 91), С. Жээнбеков (1991–92), Т. Казаков (1992– 93), К. Өмүркулов (1993–94), А. Матисаков (1994–95), А. Карыпкулов (1996–2001), М. Мам­бетакунов (2001), Т. Айтикеева (2002–04), С. Му­саев (2004–05), С. Абдракманов (2005), К. Мол­докасымов (2005–07), М. Эшимканов (2007– 09), К. Орозбай кызы (2009–10), 2010-жылдан К. Оторбаев.