КАТЫШ: нускалардын айырмасы
м (1 версия) |
No edit summary |
||
| 1 сап: | 1 сап: | ||
<b type='title'>КАТЫШ</b> – бирдей өлчөмдөгү (бир тектүү) эки | <b type='title'>КАТЫШ</b> – бирдей өлчөмдөгү (бир тектүү) эки чоңдуктун бирин экинчисине бөлгөндөгү тийин­ди, башкача айтканда алардын бөлүү жолу м-н салыштыры­лышы. Бирдей өлчөмдөгү чоңдуктардын (уба­кыт, аралык, аянт, көлөм, салмак ж. б.) катышы алардын сан өлчөмдөрүнүн катышы м-н аныкталат да, алардын өлчөө бирдиктерине көз каранды болбойт. Тийиндидеги бөлүнүүчү катыштын мурун­ку, бөлүүчү анын кийинки мүчөсү деп аталат. Мисалы, <i>а:b=c</i> болсо, анда <i>а</i> – катыштын мурунку, <i>b</i> – анын кийинки мүчөсү болот. Катыштын касиетте­ри тийиндинин же бөлчөктүн касиеттеринен эч айырмаланбайт, атап айтканда эгер <i>а:b=c</i> болсо, анда <i>a b</i> 1) <i>a=bc</i>; 2) <i>b</i> =; 3) <i>аk:bk=c</i>; 4): = <i>c</i> ; 5) бөлчөктүү сандардын катыштарын бүтүн сандардын катыштары м-н алмаштырууга болот:1 3: = | ||
чоңдуктун бирин экинчисине бөлгөндөгү тийин­ди, | |||
анын кийинки мүчөсү болот. | |||
<i> | |||
1) <i>a=bc</i>; 2) <i>b</i> = ; 3) <i>аk:bk=c</i>; 4) : = <i>c</i> ; 5) | |||
1 | |||
3 : = | |||
5 | 5 | ||
11 1 | 11 1 | ||
3 5 | 3 5 | ||
55 3 | 55 3 | ||
: | : | ||
15 15 | 15 15 | ||
= 55 : 3. Бир тектүү | = 55: 3. Бир тектүү чоңдуктардын катышы <i>пайыз (процент)</i> аркылуу туюнтулат.<br>Мисалы, китепканадагы 20000 китептин 6000и кыр­гыз тилинде десек, кыргызча китептердин саны алардын жалпы санына карата кандайча ка­тышат? 6000:20000 = 0,3, издеген катыш 0,3 же 30% болот. Эки же бир нече барабар катыштар <i>про­порцияны</i> түзөт. | ||
[[Категория:4-том, 154-203 бб]] | [[Категория:4-том, 154-203 бб]] | ||
10:07, 10 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы
КАТЫШ – бирдей өлчөмдөгү (бир тектүү) эки чоңдуктун бирин экинчисине бөлгөндөгү тийинди, башкача айтканда алардын бөлүү жолу м-н салыштырылышы. Бирдей өлчөмдөгү чоңдуктардын (убакыт, аралык, аянт, көлөм, салмак ж. б.) катышы алардын сан өлчөмдөрүнүн катышы м-н аныкталат да, алардын өлчөө бирдиктерине көз каранды болбойт. Тийиндидеги бөлүнүүчү катыштын мурунку, бөлүүчү анын кийинки мүчөсү деп аталат. Мисалы, а:b=c болсо, анда а – катыштын мурунку, b – анын кийинки мүчөсү болот. Катыштын касиеттери тийиндинин же бөлчөктүн касиеттеринен эч айырмаланбайт, атап айтканда эгер а:b=c болсо, анда a b 1) a=bc; 2) b =; 3) аk:bk=c; 4): = c ; 5) бөлчөктүү сандардын катыштарын бүтүн сандардын катыштары м-н алмаштырууга болот:1 3: = 5 11 1
3 5 55 3
15 15
= 55: 3. Бир тектүү чоңдуктардын катышы пайыз (процент) аркылуу туюнтулат.
Мисалы, китепканадагы 20000 китептин 6000и кыргыз тилинде десек, кыргызча китептердин саны алардын жалпы санына карата кандайча катышат? 6000:20000 = 0,3, издеген катыш 0,3 же 30% болот. Эки же бир нече барабар катыштар пропорцияны түзөт.