КАТЫШ

КАТЫШ – бирдей өлчөмдөгү (бир тектүү) эки чоңдуктун бирин экинчисине бөлгөндөгү тийин­ди, башкача айтканда алардын бөлүү жолу м-н салыштыры­лышы. Бирдей өлчөмдөгү чоңдуктардын (уба­кыт, аралык, аянт, көлөм, салмак ж. б.) катышы алардын сан өлчөмдөрүнүн катышы м-н аныкталат да, алардын өлчөө бирдиктерине көз каранды болбойт. Тийиндидеги бөлүнүүчү катыштын мурун­ку, бөлүүчү анын кийинки мүчөсү деп аталат. Мисалы, а:b=c болсо, анда а – катыштын мурунку, b – анын кийинки мүчөсү болот. Катыштын касиетте­ри тийиндинин же бөлчөктүн касиеттеринен эч айырмаланбайт, атап айтканда эгер а:b=c болсо, анда a b 1) a=bc; 2) b =; 3) аk:bk=c; 4): = c ; 5) бөлчөктүү сандардын катыштарын бүтүн сандардын катыштары м-н алмаштырууга болот:1 3: = 5 11 1

3 5 55 3

15 15= 55: 3. Бир тектүү чоңдуктардын катышы пайыз (процент) аркылуу туюнтулат.
Мисалы, китепканадагы 20000 китептин 6000и кыр­гыз тилинде десек, кыргызча китептердин саны алардын жалпы санына карата кандайча ка­тышат? 6000:20000 = 0,3, издеген катыш 0,3 же 30% болот. Эки же бир нече барабар катыштар про­порцияны түзөт.