КАРАТЭ

КАРАТЭ , к а р а т э - д о (япончо сөзмө сөз – куралсы^'з кол м-н) – куралсыз коргонуу өнөрүнүн бир түрү.

Ал адамдын талуу жерлерине (уйку артериясы, боор, көкүрөк, нерв түйүндөрүнө ж. б.) кол же бут м-н ыкчам сокку урууга не­гизделген. Алгач К. Японияда коргонуу үчүн гана колдонулган согуш өнөрүнө кирген. Азыр­кы К. системасы жиу-жицунун ыкмаларын тан­дап алуу ж-а өркүндөтүү м-н 20-к-дын башында пайда болгон. К-чилер негизги үч багыт б-ча даяр­далат: к и х о н (базалык ыкмаларды көп жол­ку кайталоо), к а т а (К. ыкмаларын көрсөткөн татаал координациялык кыймылдар; алар би­ринин артынан бири аткарылат) ж-а к у м и­т э (атаандашы м-н беттешүү, машыгуу). О. эле К-чини даярдоо маалында орчундуу орунга бул­чуңдарды ж-а тарамыштарды чыйралткан гим­настикалык ыкмалар, соккуну күчөтүү үчүн кум каптар («макивару») ж. б. колдонулат. К. м-н «додзе» (үстүнө эч нерсе төшөлбөгөн жыгач пол) жайларында бут кийимсиз машыгышат. К-чи­нин салттуу кийими катары «каратэ-ги» эсеп­телинет. Ал бышык ак кездемеден тигилген бал­быраган чапандан, шым м-н узун белбоодон ту­рат. Белбоонун өңү К-чинин даярдыгын көрсө­төт. К-де салмак б-ча бөлүнүштөр болбойт. Мел­дештер бири-биринен көз каранды эмес эки ба­гыт (ката ж-а кумитэ) б-ча эркектер м-н аялдар үчүн өзүнчө татамиде жүргүзүлөт. 1948-ж. Г. Фу­накоси жетектеген япон ассоциациясы ачылган­дан баштап, К. өзүн-өзү коргоо системасы ж-а спорт түрү катары өнүгө баштаган. Азыр Азия м-н Латын Америкасына, АКШ, Франция ж. б. 50дөй өлкөгө кеңири тараган (1991). 1968-ж. эл аралык федерациясы түзүлгөн. 1970-жылдан К. б-ча дүйнөлүк чемпионат, 1971-жылдан Ев­ропа биринчилиги өткөрүлөт. К. Кырг-нда СССР-дин курамына кирген бардык мамлекеттер сы­яктуу 1978-жылдан өз алдынча секция ж-а клуб катары иш жүргүзүп келет. 1984–89-жылдары К. м-н машыгууга кандайдыр бир себептер м-н тыюу салынган. Учурда Кырг-нда К. кеңири тараган спорт түрүнө киргендиктен, көптөгөн клубдар бар ж-а аларда миңдеген өспүрүмдөр машыгат.

Б. Үсөнканов, А. Нишанов.