КАН БАСЫМЫ

КАН БАСЫМЫ – кан тамырлардагы кандын жүрөк ишинен пайда болгон гидродинамикалык басымы. Артериялык басымдын чоңдугу жүрөк­түн жыйрылуу күчүнө, жүрөктөн чыккан кан­дын өлчөмүнө, кан тамыр капталдарынын кан агуу тоскоолуна, ошондой эле жүрөктүн жыйрылуу ылдамдыгына, кандын илээшкектигине ж. б. байланыштуу болот. Артериядагы кан басымы жүрөк­түн сол карынчасы жыйрылганда (систола) жо­горулайт. Бул учурда жүрөк 60–70 млге жакын кан чыгарат. Мындай өлчөмдөгү кан майда кан тамырлар (айрыкча капиллярлар) аркылуу да­роо агып өтө албайт. Ошондуктан толто чою­лат да, андагы басым жогорулайт (систолалык басым). Нормада ал жоон артерияларда 110–130 сымап мамыча ммге жетет. Жүрөк карынчалары­нын жыйрылуу аралыгында (башкача айтканда диастола) чоюлуп турган кан тамырлар м-н жоон артерия­лар жыйрылып, канды капиллярларга түртөт. Кан басымы төмөндөп, диастола аяктарда төмөнкү дең­гээлге жетет. Систолалык ж-а диастолалык ба­сымдардын айырмасы п у л ь с деп аталат. Кан тамырдагы кан басымы жүрөктөн алыстаган са­йын азаят. Мисалы, толтодо кан басымы 140/90 сымап мамыча мм түзөт (биринчи цифра – систолалык же жо­горку басымды, экинчиси диастолалык же тө­мөнкү басымды билдирет). Кан басымы, адатта, арте­риялык басымды ченөө м-н аныкталат. Жаш өткөн сайын кан басымы өзгөрөт, күч келүү, эмоция­лык чыңалуу ж. б-дан жогорулайт. Кан басымынын деңгээлин нерв-рефлекстик механизмдер жөнгө салып турат. Анын туруктуу жогорулашын – артериялык гипертензия, ал эми төмөндөшү ги­потензия деп аталат.