ЗЕЛИНСКИЙ Николай Дмитриевич: нускалардын айырмасы
м (1 версия) |
No edit summary |
||
| 1 сап: | 1 сап: | ||
<b type='title'>ЗЕЛИ́НСКИЙ</b> Николай Дмитревич [25. 1(6. 2). | <b type='title'>ЗЕЛИ́НСКИЙ</b> '''Николай Дмитревич''' [25. 1(6. 2). 1861, Тирасполь – 31. 7. 1953, Москва] – хи­мик-органик, СССР ИАнын академиги (1929), Москва университетинин профессору (1893). Социалисттик Эмгектин Баа­тыры (1945). Органикалык катализ жөнүндөгү окууга негиз салуу­чулардын бири, Новорос­сийск университетин (Одесса) бүтүр­гөн (1884). Зелинскийдин эки негиз­дүү органикалык кислоталардын стерео­химиясы, углеводороддор­дун химиясы, органикалык катализ ж. б. жөнүндөгү илимий иштери ке­ңири белгилүү. | ||
1861, Тирасполь – 31. 7. 1953, Москва] – хи­мик-органик, СССР ИАнын академиги (1929), Москва | |||
[[File:ЗЕЛИНСКИЙ22.png | thumb | none]] | [[File:ЗЕЛИНСКИЙ22.png | thumb | none]] | ||
Ал цикло­пентан ж-а циклогександы 1-жолу синтездеген. Цик­логександы ж-а анын бирикмелерин катализа­тордун катышуусунда дегидрогендөө ж-а нефти­ни крекингдөөдө кычкыл катализаторлорду колдонуу м-н ароматтуу углеводороддорду ал­ган. 1918–19- | Ал цикло­пентан ж-а циклогександы 1-жолу синтездеген. Цик­логександы ж-а анын бирикмелерин катализа­тордун катышуусунда дегидрогендөө ж-а нефти­ни крекингдөөдө кычкыл катализаторлорду колдонуу м-н ароматтуу углеводороддорду ал­ган. 1918–19-жылдарда соляр майы ж-а нефтини хлор­дуу ж-а бромдуу алюминийдин катышуусунда крекингдөөдөн бензин алуу методун иштеп чык­кан. Зелинский ж-а анын окуучулары парафиндерди ж-а олефиндерди кычкыл катализатордун жар­дамы м-н дегидрогендөө реакциясын изил­дешкен. Зелинскийдин <i>адсорбция</i> ж-а противогазды түзүү (1915) боюнча иштери жалпыга белгилүү. Ал хи­мик илимпоздордун чоң мектебин түзгөн. Д. И. Менделеев атындагы Бүткүл союздук химиялык коомдун ардактуу мүчөсү (1941). Лениндик сыйлыктын (1934), СССР мамлекеттик сыйлыктарынын (1942, 1946, 1948) лауреаты. Төрт Ленин, башка 2 орден ж-а медалдар м-н сыйланган. | ||
Эмг.: Избранные труды. М., 1968. | Эмг.: Избранные труды. М., 1968. | ||
[[Категория:3-том, 449-543 бб]] | [[Категория:3-том, 449-543 бб]] | ||
08:03, 7 Август (Баш оона) 2025 -деги абалы
ЗЕЛИ́НСКИЙ Николай Дмитревич [25. 1(6. 2). 1861, Тирасполь – 31. 7. 1953, Москва] – химик-органик, СССР ИАнын академиги (1929), Москва университетинин профессору (1893). Социалисттик Эмгектин Баатыры (1945). Органикалык катализ жөнүндөгү окууга негиз салуучулардын бири, Новороссийск университетин (Одесса) бүтүргөн (1884). Зелинскийдин эки негиздүү органикалык кислоталардын стереохимиясы, углеводороддордун химиясы, органикалык катализ ж. б. жөнүндөгү илимий иштери кеңири белгилүү.
Ал циклопентан ж-а циклогександы 1-жолу синтездеген. Циклогександы ж-а анын бирикмелерин катализатордун катышуусунда дегидрогендөө ж-а нефтини крекингдөөдө кычкыл катализаторлорду колдонуу м-н ароматтуу углеводороддорду алган. 1918–19-жылдарда соляр майы ж-а нефтини хлордуу ж-а бромдуу алюминийдин катышуусунда крекингдөөдөн бензин алуу методун иштеп чыккан. Зелинский ж-а анын окуучулары парафиндерди ж-а олефиндерди кычкыл катализатордун жардамы м-н дегидрогендөө реакциясын изилдешкен. Зелинскийдин адсорбция ж-а противогазды түзүү (1915) боюнча иштери жалпыга белгилүү. Ал химик илимпоздордун чоң мектебин түзгөн. Д. И. Менделеев атындагы Бүткүл союздук химиялык коомдун ардактуу мүчөсү (1941). Лениндик сыйлыктын (1934), СССР мамлекеттик сыйлыктарынын (1942, 1946, 1948) лауреаты. Төрт Ленин, башка 2 орден ж-а медалдар м-н сыйланган.
Эмг.: Избранные труды. М., 1968.