КВАДРУПОЛЬ: нускалардын айырмасы
vol4>KadyrM No edit summary |
No edit summary |
||
| (One intermediate revision by one other user not shown) | |||
| 1 сап: | 1 сап: | ||
<b type='title'>КВАДРУПО́ЛЬ</b> (лат. quadrum – төрт бурчтук | <b type='title'>КВАДРУПО́ЛЬ</b> (лат. quadrum – төрт бурчтук ж-а гр. pjlos – полюс) – заряддалган бөлүкчөлөр­дүн электр заряды тең салмактуу болгон систе­масы. Ал бири биринен <i>а</i> аралыгында жайгаш­кан, диполдук моменттери карама-каршы, чоң­дугу бирдей эки диполдун системасы катары каралат (<i>а</i>-сүрөт). Квадруполдун негизги мүнөздөөчү чоң- | ||
ж-а гр. pjlos – полюс) – заряддалган бөлүкчөлөр­дүн электр заряды тең салмактуу болгон систе­масы. Ал бири биринен <i>а</i> аралыгында жайгаш­кан, диполдук моменттери карама-каршы, чоң­дугу бирдей эки диполдун системасы катары каралат (<i>а</i>-сүрөт). | |||
[[File:КВАДРУПОЛЬ3.png | thumb | none]] | [[File:КВАДРУПОЛЬ3.png | thumb | none]] | ||
дугу – анын | дугу – анын квадруполдук моменти (<i>Q). б</i>-сүрөттө көр­сөтүлгөн квадрупол үчүн <i>Q</i>=2<i>elа</i>, мында <i>е</i> – заряддын абсолюттук чоңдугу, <i>l</i> – диполдун өлчөмү. Заряддалган бөлүкчөлөр системаларынын өз ара аракет­тешүүсү системада квадруполдук моменттин бар экенди­ги м-н түшүндүрүлөт. Эгерде системанын заря­ды же диполдук моменти нөлгө барабар эмес болсо, анда квадруполь өз ара аракеттешүүнү эсепке ал­баса болот. Себеби анын чоңдугу электр-стати­калык ж-а диполдук өз ара аракеттешүүдөн бир канча эсе кичине. Бул аракеттешүү атомдордун алыс аралыкта аракеттешүүсүндө чоң мааниге ээ. Анын энергиясы аралыктын өсүшү м-н 1/<i>R</i><sup>5 </sup>катышында кичирейсе, ошол эле мезгилде ди­полдук өз ара аракеттешүү энергиясы 1/<i>R</i><sup>6 </sup>ка­тышында азаят. Ошондуктан квадруполдук өз ара ара­кеттешүү чоң аралыкта орчундуу мааниге ээ, ошондой эле ядролук физикада ролу чоң. | ||
бөлүкчөлөр системаларынын өз ара аракет­тешүүсү системада | |||
[[Категория:4-том, 204-256 бб]] | [[Категория:4-том, 204-256 бб]] | ||
03:58, 12 Декабрь (Бештин айы) 2025 -га соңку нускасы
КВАДРУПО́ЛЬ (лат. quadrum – төрт бурчтук ж-а гр. pjlos – полюс) – заряддалган бөлүкчөлөрдүн электр заряды тең салмактуу болгон системасы. Ал бири биринен а аралыгында жайгашкан, диполдук моменттери карама-каршы, чоңдугу бирдей эки диполдун системасы катары каралат (а-сүрөт). Квадруполдун негизги мүнөздөөчү чоң-
дугу – анын квадруполдук моменти (Q). б-сүрөттө көрсөтүлгөн квадрупол үчүн Q=2elа, мында е – заряддын абсолюттук чоңдугу, l – диполдун өлчөмү. Заряддалган бөлүкчөлөр системаларынын өз ара аракеттешүүсү системада квадруполдук моменттин бар экендиги м-н түшүндүрүлөт. Эгерде системанын заряды же диполдук моменти нөлгө барабар эмес болсо, анда квадруполь өз ара аракеттешүүнү эсепке албаса болот. Себеби анын чоңдугу электр-статикалык ж-а диполдук өз ара аракеттешүүдөн бир канча эсе кичине. Бул аракеттешүү атомдордун алыс аралыкта аракеттешүүсүндө чоң мааниге ээ. Анын энергиясы аралыктын өсүшү м-н 1/R5 катышында кичирейсе, ошол эле мезгилде диполдук өз ара аракеттешүү энергиясы 1/R6 катышында азаят. Ошондуктан квадруполдук өз ара аракеттешүү чоң аралыкта орчундуу мааниге ээ, ошондой эле ядролук физикада ролу чоң.