ИЧИНЕН КҮЙМӨ КЫЙМЫЛДАТКЫЧ

ИЧИНЕН КҮЙМӨ КЫЙМЫЛДАТКЫЧ – ци­линдрдин жумушчу көңдөйүндө отундун химиялык энергиясын механикалык жумушка айландыруучу жы­луулук кыймылдаткыч. Алгачкы газ ичинен күймө кыймылдаткычын франциялык механик Э. Ленуар ойлоп тапкан (1860). Россияда О. С. Костович биринчи бензин карбюратордуу кыймылдаткычты түзгөн (1880). 1897-жылы Р. Дизель күйүүчү майдын кысылуусу­нан тутануучу кыймылдаткычты сунуш кыл­ган (к. Дизель). Ичинен күймө кыймылдаткыч суюк отун ж-а газ м-н

Төрт тактылуу ичинен күймө кыймыл­даткычтын схемасы.

иштөөчү болуп бөлүнөт. Күйүүчү аралашманы цилиндрге үзгүлтүксүз берип туруу ыкмасы боюнча ичинен күймө кыймылдаткыч 2 ж-а 4 тактылуу болот. Май м-н аба­нын кошундусунан турган күйүүчү аралашма­ны даярдоо ыгына карата аралашманы сырт­тан ж-а ичтен даярдоочу кыймылдаткычтарга ажыратат. Карбюратордуу кыймылдаткычта аралашма сырттан даярдалып, электр учкуну м-н тутанат, ал эми дизелдикте болсо ичтен даярдалып, цилиндрдин ичине кирген аба ка­туу кысылып, жогорку температурага жеткенде, ага бүркүлгөн күйүүчү май тутанат. 4 тактылуу кар­бюратордук кыймылдаткычтын жумушчу цик­ли поршендин 4 түрдүү абалы (такты), башкача айтканда муу­нактуу валдын эки айланышы м-н аяктайт: 1- такт аралашманы соруу, 2-такт аралашманы кысуу, 3-такт кеңейүү (жумушчу жүрүш), 4-такт түтүн чыгаруу (к. сүрөт). 2 тактылуу карбюра­тордук кыймылдаткычтын жумушчу цикли пор­шендин эки түрдүү абалы, башкача айтканда муунактуу вал­дын бир айланышы м-н аяктайт. Энергияны өзгөртүү түрү б-ча поршендик, турбиналык (ба­ралык), реактивдүү ж-а айкалыштырылган бо­лот. Пайдалуу аракет коэффициенти 0,4–0,5. Ичинен күймө кыймылдаткыч кеңири таралган кыймылдаткычка кирет ж-а айыл чарба машинала­рында, самолёт, тепловоз, кемелерде ж. б. кол­донулат.