ЗЫГЫР

ЗЫГЫР (Linum) – зыгырлар тукумундагы бир же көп жылдык чөп ж-а бадал уруусу. 230дай түрү бар. Негизинен субтропикте ж-а мелүүн ал­какта өсөт. Була ж-а үрөн алуу үчүн негизинен зыгырдын эгилме түрү өстүрүлөт. Ал 5 топко бөлүнөт: шыңга зыңыр, орто зыгыр, сабактама зыгыр, уругу дандуу зыгыр, төшөлмө Зыгыр. Булардын ичинен шыңга зыгыр м-н май зыгыр кеңири таралган. Ш ы ң г а зыгыр – жалгыз сабактуу бир жылдык өсүмдүк; сөңгөк тамыр­луу. Сабагы цилиндр сымал, өңү саргыч, би­йиктииги 70–125 см, жоондугу 0,8–2 мм. Сабагында 15–35% була, уругунда 40%ке чейин май болот. Жалбырагы сапсыз, гүлү көгүш, чанда ак же кызгылт. Мөмөсү чанак (10 урук болот). 1000 уругунун салмагы 3,5–6,6 г. Вегетация мезгили 75–90 күн. Күн бүркөк кезде, 15–18°С температурада жакшы өсөт. Польша, Франция, Румыния, Бол­гария, Аргентинада, Балтика боюндагы өлкө­лөрдө, РФ, Украина ж-а Белaруссиянын кара топурактуу тилкелеринде эгилүүчү 20дан ашуун сорту бар. Илдеттери: фузариоз, дат, полиспо­роз ж. б., зыянкечтери: зыгыр бүргөсү, зыгыр данчысы ж. б. М а й алынуучу зыгыр– бир жылдык өсүмдүк. Тамыры жакшы өөрчүгөн. Сабагы бутактанып өсөт, бийиктиги 20–70 см. Жалбырагы, гүлү, топ гүлү ж-а чанагынын (бир аз чоңураак) түзүлүшү шыңга зыгырдыкына окшош; 1000 уругунун салмагы 13 гдай, вегетация мезгили 150 күн. Кара топу­рактуу жерде жакшы өсөт. Уругунда 35–52% май болот. Майы лак, олифа, сыр, линолеум ж. б. жасоодо, ошондой эле тамак-ашка пайдаланы­лат. Зыгыр күнжарасы – баалуу концентрат тоют. Саманында 10–15% була болот. Ал брезент, жип (шпагат) жасоодо пайдаланылат. Май алынуу­чу зыгырдын 18ден ашуун сорту (Воронеж 1308, Си­бирь ж. б.) бар. Негизинен Индия, Канада, АКШ, Аргентина, РФ, Казакстан, Украина ж. б. өлкө­лөрдө эгилет.

Ад.: Льноводство. М., 1967.