КВАРКТАР: нускалардын айырмасы
vol4>KadyrM No edit summary |
No edit summary |
||
| (One intermediate revision by one other user not shown) | |||
| 1 сап: | 1 сап: | ||
<b type='title'>КВАРКТАР</b> – спини 1/2 болгон элементардык | <b type='title'>КВАРКТАР</b> – спини 1/2 болгон элементардык бөлүкчөлөр. Азыркы көз караш боюнча бардык <i>ад­рондордун</i> түзүүчүлөрү: <i>бариондор</i> ж-а <i>мезондор</i> кварктардан турат деп эсептелет. Кварктар жөнүндөгү божомол­ду 1964-жылы бири бирине байланышпай туруп М. Гелл-Манн (АКШ) ж-а Ж. Цвейг (Австрия) спектроскопиядагы закон ченемдерди ж-а адрон­дордун касиеттерин түшүндүрүүдө айтышкан. Кварктар божомолуна ылайык бариондор үч кварктардан (ан­тибариондор – үч антикварктан), мезондор – кварктардан ж-а антикварктардан турат. Эркин абал­дагы кварктар али табыла элек ж-а адрондорду аны түзүүчү кварктарга ажыратууга мүмкүн эмес деп эсеп­телинет. 19-кылымдын 80-жылдарынын башында кварктардын 5 түрү белгилүү болгон: <i>u, d, s, c, b.</i> Андан кийин теориялык негизде алтынчы кварктар – t-кварктардын бо­лору алдын ала айтылган. Бардык кварктар барион­дук сан (бариондук заряд) <i>В</i>=1/3 м-н түшүндү­рүлөт. Бариондор үчүн <i>В</i>=1, ал эми мезондорду­ку <i>В</i>=0. Бул бардык кварктардын бариондук заряды 1/3; <i>u, c, t</i> кварктардын электр заряды – 2/3; <i>d, s, b</i> кварктардыкы 1/3. Бардык <i>лептондор</i> ж-а кварктар <i>фер­миондор</i> (спини 1/2ге барабар) болуп эсептели­нет. Квактардын типтери баарыдан мурда төмөнкү ички <i>кванттык сандар [Изотоптук спин (I)</i> | ||
бөлүкчөлөр. Азыркы көз караш | ж-а анын проекциясы (<i>I</i><sub>3</sub>), кызыктуулук (стран­ность) (<i>S</i>), суктануу <i>(очарование) (C</i>), сулуулук (красота) (<i>b</i>) аныктык (истинность) (<i>t</i>) ж-а электр заряды (Q)] м-н мүнөздөлөт. Кварктардын электр заряды жогорудагы ички кванттык сандар м-н туюнтулуп, Гелл-Манн – Нишижиманын жал­пыланган формуласы м-н берилет (е элементар­дык заряд бирдиги б-ча): <i>Q=I</i><sub>3</sub>+1/2<i>(В+S+C–b+t)</i>. Экинчи кошулуучунун эки эселенген мааниси <i>гиперзаряд</i> деп аталат. Кванттык хромодинами­када түс деп аталуучу үч жаңы заряд (кызыл, жашыл ж-а көк) киргизилген. Ага карама-кар­шы: антикызыл, антижашыл ж-а антикөк түс­төр да бар. Ар кандай ароматтагы кварк үч түстүн бирине, ал эми антикварк – үч антитүстүн би­рине ээ. | ||
кийин | |||
1/3; <i>u, c, t</i> | |||
ж-а анын проекциясы (<i>I</i><sub>3</sub>), кызыктуулук (стран­ность) (<i>S</i>), суктануу <i>(очарование) (C</i>), сулуулук | |||
(красота) (<i>b</i>) аныктык (истинность) (<i>t</i>) ж-а электр заряды (Q)] м-н мүнөздөлөт. | |||
туюнтулуп, Гелл-Манн – Нишижиманын жал­пыланган формуласы м-н берилет (е элементар­дык заряд бирдиги б-ча): <i>Q=I</i><sub>3</sub>+1/2<i>(В+S+C–b+t)</i>. Экинчи кошулуучунун эки эселенген мааниси | |||
<i>гиперзаряд</i> деп аталат. Кванттык хромодинами­када түс деп аталуучу үч жаңы заряд (кызыл, жашыл ж-а көк) киргизилген. Ага карама-кар­шы: антикызыл, антижашыл ж-а антикөк түс­төр да бар. Ар кандай ароматтагы кварк үч түстүн | |||
бирине, ал эми антикварк – үч антитүстүн би­рине ээ. | |||
Ад.: <i>Окунь Л. Б.</i> Лептоны и кварки. 4-е изд. М., 2008. | Ад.: <i>Окунь Л. Б.</i> Лептоны и кварки. 4-е изд. М., 2008. | ||
[[Категория:4-том, 204-256 бб]] | [[Категория:4-том, 204-256 бб]] | ||
04:44, 15 Декабрь (Бештин айы) 2025 -га соңку нускасы
КВАРКТАР – спини 1/2 болгон элементардык бөлүкчөлөр. Азыркы көз караш боюнча бардык адрондордун түзүүчүлөрү: бариондор ж-а мезондор кварктардан турат деп эсептелет. Кварктар жөнүндөгү божомолду 1964-жылы бири бирине байланышпай туруп М. Гелл-Манн (АКШ) ж-а Ж. Цвейг (Австрия) спектроскопиядагы закон ченемдерди ж-а адрондордун касиеттерин түшүндүрүүдө айтышкан. Кварктар божомолуна ылайык бариондор үч кварктардан (антибариондор – үч антикварктан), мезондор – кварктардан ж-а антикварктардан турат. Эркин абалдагы кварктар али табыла элек ж-а адрондорду аны түзүүчү кварктарга ажыратууга мүмкүн эмес деп эсептелинет. 19-кылымдын 80-жылдарынын башында кварктардын 5 түрү белгилүү болгон: u, d, s, c, b. Андан кийин теориялык негизде алтынчы кварктар – t-кварктардын болору алдын ала айтылган. Бардык кварктар бариондук сан (бариондук заряд) В=1/3 м-н түшүндүрүлөт. Бариондор үчүн В=1, ал эми мезондордуку В=0. Бул бардык кварктардын бариондук заряды 1/3; u, c, t кварктардын электр заряды – 2/3; d, s, b кварктардыкы 1/3. Бардык лептондор ж-а кварктар фермиондор (спини 1/2ге барабар) болуп эсептелинет. Квактардын типтери баарыдан мурда төмөнкү ички кванттык сандар [Изотоптук спин (I) ж-а анын проекциясы (I3), кызыктуулук (странность) (S), суктануу (очарование) (C), сулуулук (красота) (b) аныктык (истинность) (t) ж-а электр заряды (Q)] м-н мүнөздөлөт. Кварктардын электр заряды жогорудагы ички кванттык сандар м-н туюнтулуп, Гелл-Манн – Нишижиманын жалпыланган формуласы м-н берилет (е элементардык заряд бирдиги б-ча): Q=I3+1/2(В+S+C–b+t). Экинчи кошулуучунун эки эселенген мааниси гиперзаряд деп аталат. Кванттык хромодинамикада түс деп аталуучу үч жаңы заряд (кызыл, жашыл ж-а көк) киргизилген. Ага карама-каршы: антикызыл, антижашыл ж-а антикөк түстөр да бар. Ар кандай ароматтагы кварк үч түстүн бирине, ал эми антикварк – үч антитүстүн бирине ээ.
Ад.: Окунь Л. Б. Лептоны и кварки. 4-е изд. М., 2008.