КАМЧЫ

КАМЧЫ – ат чабуу, мал айдоо үчүн колдонулуу­чу жабдык. Ал сап, бүлдүргө, баш, алакан, чачы, өрүм, өзөк жана түшкүндөн турат. Камчы сап табыл­гы, четин жана ыргайдан тандап алынып, ке­ректүү узундукта кесилип, көлөкөдө кургаты­лат. Ошондой эле камчы сап сөөктөн (эликтин шыйрагы, териси жана туягы менен кошо катырылат), мүйүз­дөн да жасалат. Камчынын бүлдүргөсү бугунун же ара малдын терисинен тилинип алынган ичке кайыштан даярдалып, эки учу бирдей кабатта­лып,

а – сый камчы; б – жөнөкөй камчы; в – кыз-келин­дер камчысы: 1– өрүмү; 2 – түшкүнү; 3– жез башы; 4 – алаканы; 5 – табылгы сабы; 6 – капталган булгаа­рысы; 7 – бүлдүргөсү.

камчы саптын кармоочундагы көзөнөгүнөн өткөрүлүп, чие байланып түйүлөт. Ал камчыны кол­го кармап жүрүүгө же илип коюуга ылайыктал­ган. Камчынын алаканын бекиткенде, камчылан­ганда камчы. саптын башы жарылбас үчүн ага сары же кызыл түстөгү жез түтүкчөнү кийгизет. Өрүм менен өзөктүн башталышындагы көктүн учуна улаштырыла бекитилген калың булгаары ала­кан деп аталып, ал өрүмдү сапка бекитет. Өрүм, өзөк менен алакандын бириккен жери жиксиз бо­луш үчүн жука кара булгаары менен капталып, өрүм жагы чачыланып, кооздолот. Камчы 4–16 та­рам ичке тилинип, сыдыргыга салынган көктөн өрүлөт. Өрүмдүн ичине салынган калың кайы­шы – өзөгү челденип, сыдыргыланып, жумур­ланат да, ийчиге (өрүүгө колдонулчу курал) ке­рилип, анын сыртын каптай көк өрүлөт. Өрүм бүткөндө көктүн учу – өзөккө бекитилген учу түшкүн деп аталат. Жоокерчилик заманда чоң камчылардын түшкүнүнүн ичине өзөк менен бирге кор­гошун салынып жасалган. Камчылардын жоондугу анын узундугуна жараша болгон. Камчынын чоң камчы, кичине камчы, асем камчы, уй мурун камчы, жылан боор камчы жана башка түрү болот.