КАБУЛ: нускалардын айырмасы
No edit summary |
No edit summary |
||
| (One intermediate revision by one other user not shown) | |||
| 1 сап: | 1 сап: | ||
<b type='title'>КАБУЛ</b> – Афганстандын борбору, шаар. Кабул вилаятынын | <b type='title'>КАБУЛ</b> – Афганстандын борбору, шаар. Кабул вилаятынын административдик борбору. Иран бөксө тоосу­нун түндүк-чыгыш четинде, Кабул дарыясынын өрөөнүндө, деңиз деңгээлинен 1791 <i>м</i> бийиктикте жайгашкан. Кал- | ||
[[File:КАБУЛ58.png | thumb | Кабулдагы базар аянты.]] | [[File:КАБУЛ58.png | thumb | Кабулдагы базар аянты.]] | ||
кы 2,4 млн (2008). Жолдор тоому. Эл аралык аэропорту бар. | кы 2,4 млн (2008). Жолдор тоому. Эл аралык аэропорту бар. Кабул аркылуу Жакынкы Чыгыш м-н Ев­ропаны, Ыраакы Чыгыш м-н Индияны байланыш­тырган жолдор өтөт. Шаар алгач 2-кылымда Птоле­мейдин эмгектеринде Кабур деп эскерилет. Кабулду 9-кылымда Саффарилер басып алган. 13-кылымда алар­ды Чынгызхан талкалаган. 1504-жылы Бабур ба­сып алып, ээликтеринин борбору кылган. 1774- жылдан 1818-жылга чейин Кандагар м-н бирге Дур­раний мамлекетинин, англис-афган согушунан (1878–80-ж.) кийин Афган мамлекетинин бор­бору. 1919-жылы февралда эмир Аманулла-хан Кабулда Афганстандын көз каранды эместигин жа­рыялаган. 1978-жылы Апрель революциясынан кийин | ||
Афганстанга советтик аскер киргизилгенден (1979– 89-жылдардагы Афган конфликти) Кабулда анын штаб ко­мандасы жайгашкан. 1989-жылы февралда советтик ас­кер чыгарылгандан кийин шаарда ж-а анын чет­ жакасында Афган оппозициясынын отряддары м-н Афганстан элдик-демократиялык партиясынын күчтөрүнүн айыгышкан катуу салгылаштары болгон. 1992-жылы апрелде оппозициялык топ Кабулду согушсуз ээлеген. 1996-жылы Кабулда «Талибан» кыймылы түзүлгөн. Афганстанга АКШнын ас­керлери киргенде (2001-ж., октябрь) «Тали­бандын» отряддары шаарды таштап кеткен. 1979-жылы согуш башталганга чейин Кабулдун эконо­микасынын негизин тейлөө чөйрөсү түзгөн. Тек­стиль, металл иштетүү, жыгаччылык, булгаа­ры-бут кийим ж-а тамак-аш өнөр жай ишканала­ры, үй куруу комбинаттары иштеген. Шаардын өнөр жай потенциалы согуштун кесепетинен толугу м-н талкаланган. 21-кылымдын башынан анча чоң эмес ишканалар (аскер куралдары, кебез-кезде­ме, кыл торко, кийим-кече, эмерек, суюлтул­ган газ, азык-түлүк) иштейт. 2006-жылы «Coca-Cola» заводу курулуп, ишке берилди. Бир нече мейман­кана, заманбап соода борборлору, банктар ку­рулууда. Шаардын четинде өнөр жай зонасы уюш­турулууда. Кол өнөрчүлүк (анын ичинде килем токуу) өнүккөн. Кабул – өлкөнүн илим-билим ж-а мада­ний борбору. УИА, университеттер (анын ичинде Кабул, поли­техникалык, медициналык, педагогикалык ж-а Америка), Жакынкы Чы­гыш институту, Афганстанды окуп үйрөнүү регион­дук изилдөө борбору, улуттук аскер академия­сы, бир нече коллеждер, тарыхый-этнографиялык му­зей, калк китепканасы, сүрөт галереясы (ислам фундаменталисттери өтө талкалаган), театр ж. б. бар. Бала-Хиссар цитадели (5-кылым), Баги- Бабур паркы [Бабурдун күмбөзү жайгашкан (16-кылым)], Жахан шахтын мечити (17-кылым), Мухам­мед Надир-шахтын мавзолейи, король ак сарайы ж. б. сакталган. | |||
Ад.: Кабул.//Все столицы мира. Энциклопедический справочник. М., 2004; Кабул // Большая Российская энциклопедия, Т. 12. М., 2008. | Ад.: Кабул.//Все столицы мира. Энциклопедический справочник. М., 2004; Кабул // Большая Российская энциклопедия, Т. 12. М., 2008. | ||
<p align='right'><i type='author'>Т. Чодураев.</i></p> | <p align='right'><i type='author'>Т. Чодураев.</i></p> | ||
[[Категория:3-том, 673-784 бб]] | [[Категория:3-том, 673-784 бб]] | ||
09:20, 1 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 -га соңку нускасы
КАБУЛ – Афганстандын борбору, шаар. Кабул вилаятынын административдик борбору. Иран бөксө тоосунун түндүк-чыгыш четинде, Кабул дарыясынын өрөөнүндө, деңиз деңгээлинен 1791 м бийиктикте жайгашкан. Кал-
кы 2,4 млн (2008). Жолдор тоому. Эл аралык аэропорту бар. Кабул аркылуу Жакынкы Чыгыш м-н Европаны, Ыраакы Чыгыш м-н Индияны байланыштырган жолдор өтөт. Шаар алгач 2-кылымда Птолемейдин эмгектеринде Кабур деп эскерилет. Кабулду 9-кылымда Саффарилер басып алган. 13-кылымда аларды Чынгызхан талкалаган. 1504-жылы Бабур басып алып, ээликтеринин борбору кылган. 1774- жылдан 1818-жылга чейин Кандагар м-н бирге Дурраний мамлекетинин, англис-афган согушунан (1878–80-ж.) кийин Афган мамлекетинин борбору. 1919-жылы февралда эмир Аманулла-хан Кабулда Афганстандын көз каранды эместигин жарыялаган. 1978-жылы Апрель революциясынан кийин
Афганстанга советтик аскер киргизилгенден (1979– 89-жылдардагы Афган конфликти) Кабулда анын штаб командасы жайгашкан. 1989-жылы февралда советтик аскер чыгарылгандан кийин шаарда ж-а анын чет жакасында Афган оппозициясынын отряддары м-н Афганстан элдик-демократиялык партиясынын күчтөрүнүн айыгышкан катуу салгылаштары болгон. 1992-жылы апрелде оппозициялык топ Кабулду согушсуз ээлеген. 1996-жылы Кабулда «Талибан» кыймылы түзүлгөн. Афганстанга АКШнын аскерлери киргенде (2001-ж., октябрь) «Талибандын» отряддары шаарды таштап кеткен. 1979-жылы согуш башталганга чейин Кабулдун экономикасынын негизин тейлөө чөйрөсү түзгөн. Текстиль, металл иштетүү, жыгаччылык, булгаары-бут кийим ж-а тамак-аш өнөр жай ишканалары, үй куруу комбинаттары иштеген. Шаардын өнөр жай потенциалы согуштун кесепетинен толугу м-н талкаланган. 21-кылымдын башынан анча чоң эмес ишканалар (аскер куралдары, кебез-кездеме, кыл торко, кийим-кече, эмерек, суюлтулган газ, азык-түлүк) иштейт. 2006-жылы «Coca-Cola» заводу курулуп, ишке берилди. Бир нече мейманкана, заманбап соода борборлору, банктар курулууда. Шаардын четинде өнөр жай зонасы уюштурулууда. Кол өнөрчүлүк (анын ичинде килем токуу) өнүккөн. Кабул – өлкөнүн илим-билим ж-а маданий борбору. УИА, университеттер (анын ичинде Кабул, политехникалык, медициналык, педагогикалык ж-а Америка), Жакынкы Чыгыш институту, Афганстанды окуп үйрөнүү региондук изилдөө борбору, улуттук аскер академиясы, бир нече коллеждер, тарыхый-этнографиялык музей, калк китепканасы, сүрөт галереясы (ислам фундаменталисттери өтө талкалаган), театр ж. б. бар. Бала-Хиссар цитадели (5-кылым), Баги- Бабур паркы [Бабурдун күмбөзү жайгашкан (16-кылым)], Жахан шахтын мечити (17-кылым), Мухаммед Надир-шахтын мавзолейи, король ак сарайы ж. б. сакталган.
Ад.: Кабул.//Все столицы мира. Энциклопедический справочник. М., 2004; Кабул // Большая Российская энциклопедия, Т. 12. М., 2008.
Т. Чодураев.