ИРАК 2-бөлүк

ИРАК 2-бөлүк

аймактарында күрд тилинде жүргүзүлөт. Иракта алты университет (анын үчөө Багдадда, ошондой эле Басра, Мосул, Эрбиль шаарларында), институттар, коллеждер, тех. институттар бар. Аларда 70 миңдей студент билим алууда.
Багдаддагы Ирак музейи сейрек кездешүүчү археологиялык коллекциялары менен белгилүү. Музейге таандык ири китепканасы менен ал археологиялык, та­рыхый изилдөөлөр жүргүзүлө турган илимий борбор болуп эсептелет. Байыркы араб музейи, көркөм сүрөт, этнография жана табият-тарых жана башка музейле­ри, бардык ири калааларында, айыл-кыштак­тарында китепканалар бар.
Иракта 2005-жылы араб, күрд жана башка тилдерде 100дөй мезгилдүү басылмалар чыккан, анын ичинен кеңири бел­гилүү борбордук гезиттер: өкмөттүк гезит – жумасы­на чыгуучу «Ас-Сабах», көз каранды эмес ге­зиттер – «Аз-затур», «Аль-Фурат» жана башкалар, ошондой эле партиялардын, жарандык саясий уюмдардын ге­зиттери жарык көрөт. 1959-жылы Ирак маалымат агенттиги негизделген. Радио уктурууну 50дөн ашык радиостанция (2005) араб, күрд, ассирия жана түркмөн тилдеринде жүргүзөт. Телекөрсөтүү иши 1956-жылы башталган. 2005-жылы 23 телекөрсөтүү станциясы иштеп, берүүлөр араб, фарсы, түрк­мөн, ассирия тилдеринде жүзөгө ашырылган. Спутниктик жана кабелдик телекөрсөтүү өнүгүүдө. Багдад шаары араб маданияты менен илиминин очогу жана Халифаттын борбору болгондуктан, орто кылымдагы араб маданияты тез өнүккөн (к. Араб ма­данияты). XIX–XX кылымдарда адабият негизинен поэзия (Абд аль-Мухсин аль-Казими, 1865–1935; Жемаль Сидки аз-Захави, 1863–1936 жана башкалар) жаатында өнүккөн.

Убейдадагы храмдын Имдугуд кушунун сүрөтү түшү­рүлгөн жез рельефи. Биздин заманга чейинки 2600–2400-жылдар чен. Британ музейи.

1920–1930-жылдарда публицистика, анан көркөм проза (Махмуд Ахмед ас-Сайид, Зу-н- Нун Айюбдун аңгемелери, Сафар аль-Халили­нин повесттери) пайда болгон. 1950-жылдардын ортосунда роман жанры калыптанат. Иракта ошондой эле күрд тилиндеги адабият да өнүгүүдө.
Ирак аймагына искусство неолитте пайда боло баш­тап, биздин заманга чейинки 4–1 миң жылдыктарда биринен сала бири Шумер, Аккад, Вавилония, Ассирия мад­анияты калыптанып, биздин заманга чейинки I кылымдан – биздин замандын III кылымынын башына чейин Парфиялыктардын көркөм маданий очоктору гүлдөсө, IV кылымдан VII кылымдын би­ринчи жарымына чейин Сасаниддер мезгилин­де байыркы ирак маданияты Месопотамия искусствосу менен бирдикте өнүккөн.

Багдаддагы «Алтын мечит».

Араб халифаты мезги­линде Ирак ислам искусствосунун маанилүү очокто­рунан болгон. Орто кылымдагы Ирак архитектурасына кум­палар, бийик порталдар, курулушта компози­циянын тактыгы, дубалга оюм-чийим салуу, кыш кыноо аркылуу кооздоо мүнөздүү. Багдад менен Түндүк Иракта китеп миниатюрасы (XII–XIII кылымдар) өнүккөн. Көркөм карапа, токуучулук, айнек жана металлдан кооз буюмдарды жасоо кеңири тараган. XX кылымдан заманбап архитектура менен көркөм сүрөт өнөрү өнүгө баштаган.
Ирактын музыкалык маданияты тегинде араб цивилизация­сы менен тыгыз байланыштуу. Ирактын музыкалык мадания­ты өлкөнүн араб жана араб эмес калкынын салт­тарын бириктирет. Заманбап ирак музыкасы ев­ропалык музыканын үлгүлөрү менен айкалышкан. 2003-жылдан кийин көп музыкалык жамааттар иш­мердигин токтоткон. Багдадда Улуттук симфниялык оркестр (1948-жылдан Багдад филармониялык оркестри, 1959-жылдан азыркы аталышында) иштейт. V–VI кылымдардан кыдырып оюн көрсөтүүчү актёрлор болгон. XX кылымдын 20-жылдарынын аяк ченинде алгачкы театр коллективдери, XX кылымдын орто­сунда Багдадда профессионал труппалар пайда болгон. 1952-жылы биринчи улуттук театр – заман­бап көркөм театр (1968-жылдан Улуттук театр) негизделген. Бир нече театр бар.
Кино өндүрүшү Иракта анчалык өнүккөн эмес, жылына бир гана толук метраждуу тасма кою­лат. Көбүнесе египет, индия, америка, италян тасмаларын көрүшөт.

Ад.: Гореликов С. Г. Ирак. М., 1963; Путинцева Т. А. Тысяча и один год арабского театра. М., 1977; Страны и народы. Зарубежная Азия. Юго-Западная Азия. М., 1979; Герасимов О. Г. Ирак. М., 1984; Еолян И. Р. Традиционная музыка арабского Востока. М., 1990; Алексеева Н. Н. Современные ланшафты зарубежной Азии. М., 2000; Ковалев А. А. Месопотамия до Саргона Аккадского. Древнейшие этапы истории. М., 2002; Веймарн Б. В. Классическое искусство стран ислама. М., 2002; Глущенко Ю. Н. Иракская нефть: геополитика и будущее мирового нефтяного рынка. М., 2003; Камышанов В. Н. Ирак как зеркало процессов глобализации / Мир и согласие. 2003. № 4; Гуляев В. И. В стране первых цивилизаций: Ирак. М., 2006, Чуков Б. В. С веком наравне. История литературы в Иракском королевстве и Иракской республике. М., 2006; Ирак // Большая Российская энциклопедия. Т. 11. М., 2008.

Ө. Бараталиев, А. Кубатова.