КЛИМАТ барагынын баштапкы кодун көрүү

<b type='title'>КЛИ&#769;МАТ</b> (гр. klima – жантаюу; klimatos – күн
нурунун жер бетине жантайып тийүүсү) – жер
бетинин белгилүү бир бөлүгүндөгү аба ырайы&shy;нын көп жылдык калыптанган режими. Ба&shy;йыркы гректер Жер шарынын К-ы негизинен күн нурунун жер бетине кыйгач тийишине бай&shy;ланыштуу экенин билишкен; мис., ысык алкак&shy;тарда күн нуру жер бетине тик, мелүүн алкак&shy;тарда бир кыйла кыйгач түшөт, ал эми Түн. ж-а Түш. уюлдарда Күн бир нече ай көрүнбөй да калат (к. <i>Уюлдук түн</i>). Ошого байланыштуу
«климат» түшүнүгү пайда болгон. <i>Климатты пайда кылуучу процесстерге</i> жылуулук м-н ным&shy;дуулуктун алмашуусу, атм. циркуляция ж. б. кирет. К-тын негизги мүнөздөмөсү белгилүү бир жердин аба ырайына (атм. басым, шамалдын ылдамдыгы м-н багыты, абанын темп-расы ж-а нымдуулугу, булуттуулук, атм. жаан-чачын ж. б.) көп жылдык байкоо жүргүзүүнүн неги&shy;зинде аныкталат. К-тын ар кандай болушуна геогр. факторлор (кеңдик, кургактык м-н деңиз&shy;дердин жайгашуусу, океан агымы, бийиктик ал&shy;кактуулук, жер бетинин рельефи) таасирин тий&shy;гизет. Жер К-ы геол. доорлордо дайыма өзгөрүп келген. Азыркы учурда жер бетинин К-ы геогр. кеңдиктерге ылайык экватордук, 2 субэкватор&shy;дук, 2 тропиктик, 2 субтропиктик, 2 мелүүн, субарктикалык, субантарктикалык, арктика&shy;лык, антарктикалык климаттык алкактарга бөлүнөт. Ээлеген аймагы б-ча макроклимат, ме&shy;зоклимат, микроклимат; аба ырайынын мүнө&shy;зүнө карай ысык, мелүүн, суук, континенттик, деңиздик, тоо, уюлдук ж. б. К-тарга ажыраты&shy;лат. К. табияттын бир компоненти болуу м-н, ал суу режимине, топуракка, өсүмдүк ж-а жа&shy;ныбарлар дүйнөсүнө, о. эле адамдын ден соолу&shy;гуна, турмуш-тиричилигине ж-а чарбасына та&shy;асирин тийгизет. Кырг-ндын аймагы мелүүн климаттык алкактын чөл зонасынан орун ал&shy;ган; жалпысынан континенттик климат үстөм&shy;дүк кылат; Кырг-н тоолуу болгондуктан, ага К-тын бийиктик б-ча өзгөрүүсү да мүнөздүү (к. <i>Бийиктик алкактуулук</i>).


Ад.: Климат Киргизской ССР / Под ред. <i>З. А. Ря&shy;занцева</i>. Фр., 1965; <i>Голицын Г. С.</i> Введение в дина&shy;мику планетных атмосфер. Л., 1973; <i>Монин А. С., Шишков Ю. А.</i> История климата. Л., 1979; <i>Буды&shy;ко М. И., Ронов А. Б., Яншин А. Л.</i> История атмосферы. Л., 1985; <i>Будыко М. И., Голицын Г. С., Израэль Ю. А.</i> Глобальные климатические катастрофы. М., 1986; Ан&shy;тропогенные изменения климата./ Под ред. М. И. Бу&shy;дыко, Ю. А. Израэля. Л., 1987.
[[Категория:4-том, 307-352 бб]]