453-бет 2-бөлүк

453-бет 2-бөлүк

бир жылдык тарбиялоо ж-дө мыйзам кабыл алынган. Окутуунун жаңы системасы 4 жыл­дык башталгыч ж-а 6 жылдык орто мектеп. 1974–75-окуу жылында жалпыга милдеттүү 10 жылдык орто билим алууга мектеп окуучула­рынын 95%и тартылган. 1975-жылдан кайра жалпыга милдеттүү 11 жылдык билим берүү башталган. 1980-ж. КЭДРде 4780 башталгыч, 4 125 толук орто, 600дөн ашуун жог. атайын орто билим берүүчү мектеп иштеген. 1990-жыл­дары 250гө жакын ЖОЖдору иштеп турган, а. и. Ким Ир Сен атн. Мамл. ун-ти (1946), Ким Чхек атн. Политех ин-ту, Вонсан а. ч. ин-ту, Хыннам политех. ин-ту бар. КЭДРде 1951-жыл­дары Борб. тоо-кен ин-ту, Табигый ж-а тех. илимдер б-ча Борб хим ин-ту, түзүлгөн. 1952-ж. КЭДР ИА негизделген. Пхеньянда Мамл. борб. китепкана (1945), Корея рев-я музейи (1948), Борб. тарых музейи (1928), Көркөм сүрөт өнөрүнүн борб. музейи (1954) бар. 1991-жылдан баштап ЖОЖдордо реформанын жаңы долбоо­ру иштелип чыккан. Окуу жайлардын ичинде ин-ттар, атайын коллеждер ачыла баштаган. Калктын сабаттуулугу 99%ти түзөт (2008).

Массалык-маалымат каражаттары

. 5 млндон ашык гезит-журналдар чыгарылат (2008). «Мин­чжу Чосон», «Нодом синмун», «Чосон инмин­гун», «Нодон чхоннен» ж. б. күн сайын чыгуу­чу гезиттери, «Кыллоджа», «Чхоллима», «Чо­сон есуль», «Корея» сыяктуу ай сайын чыгуучу журналдары бар. 1945-жылдан Борб. ж-а Пхе­ньян радиостанциялары пайда болгон. Ал эми 1967-жылдан Борб. ж-а 1971-жылдан Кэсон те­лекөрсөтүүсү, о. эле Мамл. маалымат агентти­ги – Корея телеграф агенттиги негизделген.

Адабияты

. 1945-ж. Түш. Корея япон. баскын­чылыгынан бошотулгандан кийин 1950-жылдар­дын башына чейин Түш. Корей ад-тында улут­тук көз карандысыздык үчүн күрөш ж-а Түш. Корей табиятынын кооздугу ж-дө жазышкан (Юн Тон Жу, Пак Ту Жин, Пак Мог Воль). Кээ бир жазуучулар ад-т аркылуу идеол. ж-а тап­тык карама-каршылыктарды көрсөтүүгө умту­лушса (Ли Тхэ Жун), башкалары адам жашоо­сунун маани-маңызын түшүнүүгө аракеттениш­кен (Ким Тон Ни ж. б.). 1950-жылдардагы про­зада Түн. м-н Түштүктүн ортосундагы согуш (1950–53), анын терс таасири (Хван Сун Вон ж. б.) ж-а улуттук салт унутулуп баратканды­гы (Со Ки Вон) чагылдырылган. Поэзияда со­гуш темасына арналган (Чо Чи Хун, Ку Сан). 1960–70-жылдардагы прозалык чыгармаларда жаңы пессимисттик мотивдер пайда болгон (Чхве Ин Хун, Ким Сын Ок). Поэзия өзүнө батыш модернизм м-н салттуу лиризмди (Ли Хён Ги) айкалыштырылган. 1970–80-жылдардагы (ин­дустриялаштыруу ж-а саясий куугунтуктоолор мезгили) ад-ттын негизги темалары – байлык м-н жакырлыктын ортосундагы айырмалар, ин­сандын деградациясы, ата-эне м-н баланын ор­тосундагы мамилелер (Чо Се Хи, Чхве Ин Хо, Пак Ван Со ж. б.). Поэзияда өкмөткө каршы маанай басымдуулук кылган (Ким Чи Ха ж. б.) 1980–90-ж. прозада адам м-н саясий система­нын өз ара мамилеси, адамдын руханий, идеол. ж-а саясий зомбулуктарга каршылык көрсөтүүсү, корей элинин өткөндөгү, учурдагы башынан кечирип жаткан окуялары ж-дөгү (Хван Со Гён, Чо Чон Нэ, Пак Кён Ни) тарыхый романдары жазылган. Поэзияга эмгек темасы (Пен Но Хе), урбанизация мотивдери (Чхве Сып Хо) мүнөздүү болгон. 1990–2000-жылдардагы ад-тта корей жа­зуучуларынын корей улутунун экиге бөлүнүшү, салттык дөөлөттөр м-н индустриялыктан ки­йинки коомдун идеалдарынын ортосундагы ке­лишпестик мамилеси чагылдырылган (Ли Мун Ёль ж. б.), акындар тарыхка (Ко Ын ж. б.), о. эле корейлердин заманбап жашоосуна (Чон Хён Джон) кайрылышкан. Корей Респ-нын по­эзиясында адамдын руханий (буддисттик) таза­руу мотиви көрүнүктүү орунга ээ.

Архитектура жана сүрөт искусствосу

. 1950- жылдарда түзүлгөн КРда оор экон. жагдай 1960- жылдарда арх-ранын жаңы өнүгүү этабы чет өлкөлүк арх-ранын тажрыйбасын өздөштүрүүгө модернизм арх-расынын жетишкендиктерин бай­ланыштуу таасирленүү м-н өнүгө баштаган. Чет өлкөдөн билим алган арх. Ким Чхунг Он. Ле Корбюзенин эмгектерине Сеулда Франция элчи­лигинин имараты (1962), «Самилло Билдинг» асман тиреген имаратын (1968–70) – корей арх­расынын салттык элементтерин колдонуп, ин­тернационалдык стилде долбоорлогон. Ким Су Гун экспрессионизм ж-а брутализм агымында­гы арх-ралык курулуштарды долбоорлогон: Сеул­дагы «Эркиндик Борбору» ансамбли (1962–65), Олимпиадалык стадион (1977–84), Чхонжуда­гы Улуттук музей (1979–87) салттык корей арх­расына жакын. 1980-жылдарда К-да негизинен постмодернизм Түш. Чхунчхон провинциясын­дагы «Көз карандысыз залы» комплекси ж. б., стилиндеги курулуштар долбоорлонгон: Роден Музейи (1997). Самсунг Лиум иск-во музейи (2004, арх-лор М. Ботта, Ж. Пувель, Р. Кол­хаз), Сеулдагы кампусунун борбору Ихва аял­дар ун-тинин (2008, Д. Перро) ж. б. 1950-жыл­дары көркөм сүрөт иск-восунда бир нече агым­дар өкүм сүргөн. Салттык тушь живописинде иштеген сүрөтчүлөр пейзаж ж-а «гүл-чымчык» жанрында реалисттик батыш иск-восунун ык­маларын колдонушкан (Но Су Хён, Хо Паек Нён) 1957-ж. түзүлгөн «Жаш сүрөтчүлөрдүн ассоциа­циясы» бирикмесине абстракттык экспрессио­низмге ыктаган живописчилер кирип, кийин­черээк «Формалдуу эмес искусство» көркөм кый­мылына кошулушкан (Пак Со Бо, Ким Чхан Йол, Юн Мён Но) алар Корей Респ-нын иск-во­сун 1960-жылдардагы өнүгүүсүн аныктаган о. эле салттык багыттагы сүрөтчүлөргө таасир берген. Скульптура да өнүккөн, көрүнүктүү өкүлдөрү: Юн Хе Жун, Квон Жин Гю, Ким Ген Сын. 1970- жылдары К-нын сүрөт иск-восунда «Монохром» бирикмеси чоң роль ойногон. 1980-жылдары Сон Су Нам ж-а Хон Сок Чан жетектеген «Сумукх­ва» («Тушь») кыймылы тушь живописи техни­касына ыкташкан.

Музыкасы

. Муз. мад-ты негизинен батыш үлгүсүнө багытталган. Театр сахналарында ев­роп. классикалык опералар коюлган (1948, «Тра­виата», Ж. Верди). Көптөгөн кореялык музы­канттар чет өлкөдөн (АКШ, 1980-жылдары СССР, Россия) билим алышкан. 1980–90-жыл­дары мамлекеттин колдоосунда салттык клас­сикалык ж-а элдик муз. мад-т кайрадан жарал­ган. Элдик музыканын мурастарын сактоо ж-а өнүктүрүү иштерин Сеулдагы Мамл. салттык музыка ж-а бий борбору жүргүзөт (1951-ж. клас­сикалык музыканын Улуттук ин-ту катары түзүлгөн); муз. окуу жайларында корей класси­калык аспаптарында ойноого үйрөтүшөт. Салт­тык аткаруучулардын арасынан ырчылар Ли Чу Ван, Ан Пи Чхви, Ким Ок Сим; аспапчылар Сон Кым Рен, Син Кве Дон (цитра каягым), Ли Сон Ге (чоор тэгым). КРда 1960–70-жылдары жаз музыкасы таралган, америкалык үлгүдөгү элек­тргитара ж-а рок-музыка, электрондук аспап­тар ж-а синтезаторлор колдонулган, поп-музы­канын өзгөчө формасы өнүккөн. 1980-жылдары К-нын муз. мад-тына заманбап япон музыкасы таасир берген. Көп сандаган театрлар, ар кыл коллективдер, концерттик, ил. ж-а билим берүү мекемелери жайгашкан Сеул – муз. мад-тын очо­гу. Седжон атн. Мад-т борборунун концерттик залында чоң орган орнотулган (1978). Ири муз.- мад-т борборлору: Сеул иск-во борбору (1988– 93); Опера үйү (Опера театры, чоң ж-а кичине концерттик залдары м-н); о. эле Корей Респ-нын Улуттук театры, 30дан ашуун симф. оркестрлер иштейт. 1993-ж. Улуттук муз. мектеп (батыш тибиндеги биринчи консерватория) ачылган. Жыл сайын музыка, театр фестивалдары өтүп турат.

Театры

. 1945-ж Сеулда театр бирикмеси уюшу­луп, ага коммунисттик идеологияны карман­ган коллективдер кирген. Ушул жылы Ли Кван Ре «Улуттук сцена» театрын түзгөн. 1950-ж. Сеулда К. Улуттук театры уюшулган. Анын не­гизги репертуарын заманбап драмалар, тарыхый пьесалар ж-а дүйнөлүк классика түзгөн (У. Шек­спир, Мольер, Ф. Шиллер). 1958-ж. Сеулда «Вон­гакса» театры ачылып, анда эксперименттик труппалар заманбап батыш драмаларын коюш­кан (Т. Ульямс, Ж. Осборн). 1962-ж. драма бор­бору, 1973-ж. ошол кездеги Борб. Азия б-ча эң ири театр борбору – улуттук мад-тты кайра жа­ратуу сарайы ачылган. 1970-ж. башында Ма­дангык театры өнүккөн (маданг – ачык аянт).

Барабан менен бийлөө. Корея улуттук балети.

Актуалдуу маселелерди козгогон спектаклдер ачык асман алдында жасалгасыз, бийи муз. коштоосу жок өтөт. 21-к-дын башындагы театр ишмерлери: Пак Ге Бе, Чоң Вун Бонг, Джо Хен Гон ж. б. Ар жыл сайын эл аралык театр фес­тивалдары Сеулда (1977-жылдан), Кочханда (1989), Сувондо (1996), «Сеул фринж фести­вал»(1998) өтүп турат. 1980–2000-ж. Сеулда

«Конган Саранъ» театрынын Кичи залында, «Сэмто Паренсе» ж-а «Кумнаму» театрларында профессионал куурчак труппалары иштейт. Сеулда ж-а Пусанда эл аралык куурчак театр­ларынын фестивалдары өтөт.

Киносу

. 1940-жылдардын Корей кинематогра­фиясынын өнүгүшүнө Түштүк м-н Түндүктүн ор­тосундагы согуш тоскоолдук кылган. Киноин­дустрия 1953-ж. кийин жандана баштаган. Не­гизги жанры мелодрама болгон. «Чхунхай жө­нүндө аңгеме» (1955, реж. Ли Гю Хван) фильми ийгиликке жетишкен. Көпчүлүк фильмдердин негизги каармандары өз тагдырын өзү аныкта­ган эрки күчтүү аялдар болгон. 1960-ж. фильм­дердин жанрдык диапазону кеңейип, турмуш­тук комедиялар, жоокердик өнөрдүн элемент­терин камтыган курч окуялуу фильмдер, аскер­дик драмалар чыгарылган. Корей кинематогра­фисттери Голливуддун ж-а итал. неореализм­дин тажрыйбасын үйрөнүшкөн. 1960-жылдар­дагы алдынкы режиссёрлор: Ким Ки Ён («Кыз­матчы аял», 1960), Кан Де Жин («Арабакеч», 1961, ЭКФ сыйл., Батыш Берлин), Ю Хен Мок («Жаздым тийген ок», 1961) Ким Су Ён («Деңиз жээгиндеги кыштак», 1965) ж. б. 1970-жылда­ры кинематография кризиске учураган. 1980- жылдары көңүл бурулуп, көпчүлүк фильмдер­дин авторлору динге – буддизмге, руханий из­денүүгө, салттык тажрыйбага кайрылышкан («Мандала», 1981, реж. Им Квон Тэк; «Эмне үчүн Бодхидхарма чыгышка кетти», 1989, реж. Пе Ён Гюн). 1990–2000-ж. Корей Респ-нын фильм­дери улуттук прокатта Голливуддун фильмдери м-н теңтайлашкан. Көп фильмдер 1950–53-ж. согушка, Кореянын бөлүнүп калуу трагедиясы­на арналган. 20–21-к-дагы Корея кино тар­магынын чеберлери: Пак Хван Су («Күндүн чы­гышы», 1999, ЭКФ сыйл., Локарно), Чан Сон У («Калп», 1999), Ли Чхан Дон («Оазис», 2002, ЭКФ сыйл., Венеция), ж. б. 1996-жылдан Пу­санда, 2000-жылдан Чонжоуда жыл сайын Эл аралык кинофестивалдар өтүп турат.

Ад.: Юн И. 80 лет истории корейской архитектуры западного стиля. Сеул, 1966 (на кор. языке); Страны и народы Зарубежной Азии. Восточная и Центральная Азия. М., 1982; Алексеева Н. Н. Современные ланд­шафты зарубежной Азии. М., 2000; Корея. Карман­ная энциклопедия. М., 2000; Ли Ги Бек. История Кореи: новая трактовка. М., 2000; Курбанов С. О. Курс лекций по истории Кореи: с древности до конца XX века. СПб., 2002; Толстокулаков И. А. Очерк истории Корейской культуры. Владивосток, 2002; Марков В. М. Искусство Республики Корея второй половины ХХ в. Владивосток, 2002; Чжин Хо О. Истоки корейского театра. М., 2003; Корея. Корей­ская Республика//Большая Российская энциклопедия. Т. 15. М., 2010.