КУЗНЕЦК КӨМҮР БАССЕЙНИ

КУЗНЕ́ЦК КӨМҮР БАССЕЙНИ , К у з б а с с – Россиядагы жана дүйнөдөгү эң ири көмүр бассейн­деринин бири. Кемеров, Новосибирь обл-нын аймагында. Аянты 26,7 миң км², уз. 335 кмге чейин, туурасы 110 км. Өндүрүштүк көмүрлүү катмардынчөгүндүлөрүнүн жалпы аянты 20 миң км²ге жакын. Чалгындалган запасы 61,6 млрд т. А. и. 39,5 млрд тсы өндүрүштүк өздөштүрүүгө ыңгай­луу. Кокс көмүрүнүн запасы 37,6 млрд т. Таш көмүрдүн алгачкы кени 1721-ж. Томь д-нын жээгинде (азыркы Кемеров ш-нын аймагы) ачыл­ган. 1842-ж. геолог П. А. Чихачев 1-жолу аймак­тын көмүрдүүлүгүн аныктап, «Кузнецк бассей­ни» деп бөлгөн. Көмүр 19-к-дын 2-жарымынан ачык жана жер астынан казылып алынууда. Бас­сейн – геол. түзүлүшү б-ча кембрий мезгилинде ийилип, палеозой, мезозой жана кайнозой заман­дарынын тоо тектери менен толуп калган ойдуң. Көмүр девондун ортосунда пайда болгон чөкмө­лөрдө жана карбондун аягынан тартып, юранын кумдук-чополуу чөкмө катмарларынан орун алган. Тоо тек катмарлары бир нече жолу тек­тон. бүктөлүүлөргө учурап, татаалданган. 126 өндүрүштүк катмары бар. Алардын калыңдыгы 1,3–3,5 мден 20–30 мге чейин. Көмүрдүн бардык түрү (күрөңдөн антрацитке чейин) кездешет. Күлдүүлүгү 7–20%тей, нымдуулугу 5–15%, ку­рамында күкүрт 0,4–0,6%, фосфор 0,12%. Күйүү жылуулугу 33,3–36,0 МДж/кг. Карьерден жана жер астынан казып алынат. Бассейнде көмүрдөн башка темир кенташы, чым көң, акиташ теги, отко чыдамдуу чопо, курулуш материалдары, кооз таштардын кендери бар жана айрым бургу­лоо көзөнөктөрүнөн (скважинасынан) нефть менен газ (метан 13 трлн м³) да чыгат.