КРИСТАЛЛОГРАФИЯ

КРИСТАЛЛОГРА́ФИЯ (кристалл жана –графия)–кристаллдардын атом-молекулалык түзүлүшүн, симмет­риясын, физикалык касиеттерин, пайда болушун,өсүшүн окутуучу илим. Кристаллография туура көп грандуу­лук формасына ээ табигый кристаллдарды бай­коодо жана изилдөөдө пайда болгон. Минерало­гия менен тыгыз байланышта. Өзүнчө илим ката­ры 18-к-дын ортосунан баштап өнүгүүдө. Крис­таллдардын сырткы формасынын (А. В. Гадо­лин, 1867) жана алардын ички түзүлүшүнүн (Е. С. Фёдоров, 1890, А. Шенфлис, 1891) теория­сынан кристаллдардын симметрия теориясы ке­лип чыккан. Кристаллдарды сүрөттөп жазуу ыкмаларынын жыйындысы жана аларды гран­доонун закон ченемдүүлүктөрү геометриялык кристаллографиянын маз­мунун түзөт. Кристаллдардын атомдук түзүлү­шүн (NaCl, алмаз, SnS ж. б.) рентгенография­лык жол менен алууну англиялык физиктер У. Г. Брэгг жана У. Л. Брэгг (1913) ишке ашырышып, түзү­лүштүк кристаллографияны негиздешкен. Кристография кристаллдардын түзүлүшүн рентген-түзүлүштүк талдоо, электро­нография, нейтронография ыкмалары менен изил­дейт. Кристаллографиялык изилдөөлөрдүн натыйжалары физи­када, минералогияда, химияда, молокиялык биология­да ж. б. кеңири колдонулат. Кристаллография илиминин өнү­гүшүндө Л. Полинг, Н. В. Белов, В. Гольдшмидт, А. В. Шубников, Г. В. Вульф ж. б-дын эмгекте­ри зор. Кыргызстанда кристаллографиянын өнүгүшүнө профессор А. Алы­баков чоң салым кошкон.

Ад.: Малюкова Н. Н. Основы кристаллографии и минералогии. Б., 2007; Егоров-Тисменко Ю. К. Криcталлография. М., 1992.