КОШ БОЙЛУУЛУК

КОШ БОЙЛУУЛУК – аял организминде урук­танган энелик клеткасынын (түйүлдүктүн) өөрчүшү м-н мүнөздөлгөн физиологиялык процесс. Ал орто эсеп м-н 40 жума же 280 күнгө созулат. Энелик клетка жатын түтүгүндө уруктанып, жа­тынды карай жылат. Ал назик түкчөлөр м-н капталган көп клеткалуу түйүлдүккө айланат. Түкчөлөрү м-н жатындын былжыр челине жа­бышат. Түйүлдүк бекиген жерде түкчөлөр жыш өсүп, алардан киндик аркылуу түйүлдүк м-н ту­ташкан баланын тону пайда болот. Түйүлдүк киндик кан тамырлары боюнча энеден азык зат, кычкылтек алып, зат алмашуу продуктуларын чыгарып турат. Жатын түтүгүнүн ар кандай ооруларында уруктанган энелик клетка жыл­бай, жатын түтүгүнө жабышып калышы мүмкүн (к. Жатындан тышкары бойго бүтүү). Кош бойлуу аялдын борбордук нерв системасында өзгө­рүүлөр жүрүп, ошондон улам жатын булчуңун бошоңдотуучу жүлүндүн козголгучтугу төмөн­дөп, жатынды тынч абалга келтирет. Ал кезде жаңы ичке секреция бездери пайда болуп, алар кош бойлуулукка жардам берүүчү гормон иштеп чыгарат. Баланын тону чыгарган гормон эмчек безинин чоңоюшуна таасир этет. Жатын бир кыйла чо­ңоёт, баланын тонуна кан жеткирүүчү кан та­мырлар көбөйүп, дем алуу тереңдейт, жүрөктүн жыйрылышы күчөп, маанилүү органдарга, жа­тынга канды тез-тез жеткирет. Бөйрөк иши, газ алмашуу күчөйт, кан тамырлар кеңейет. Кош бойлуу аялдын организминдеги органдар м-н сис­темалардын иштешин камсыздоо ж-а түйүл­дүктүн өөрчүшүнө жагымдуу шарт түзүү үчүн азык зат м-н кычкылтек көбүрөөк талап кы­лынат. Кош бойлуулуктун алгачкы жумаларында аялдын ден соолугу ж-а жүрүм-туруму түйүлдүктүн ан­дан ары өөрчүшү ж-а болочок баланын ден соо­лугу үчүн чоң мааниге ээ. Түрдүү ооруларга (грипп, туберкулёз, кызыл жүгүрүк, ангина, кант диабети, аз кандуулук, боор, бөйрөк, жү­рөк-кантамыр системасынын жабыркашы ж. б.) чалдыгуу, туура эмес тамактануу, тамеки тар­туу, ичкилик ичүү кош бойлуулукка ж-а түйүлдүккө чоң зыян келтирет.