КОСМОСТОН СҮРӨТКӨ ТАРТУУ
КОСМОСТОН СҮРӨТКӨ ТАРТУУ , к о с м о ст у к с ъ ё м к а – космосто учуп жүрүүчү аппараттардагы так приборлордун жардамы м-н Жердин, асман телолорунун, тумандуулуктардын, галактикадагы ар кандай кубулуштардын сүрөтүн, элесин, турпатын, түспөлүн кагаз бетине түшүрүү. Жер бетинин түзүлүшү өз алдынча ыкма м-н тартылып, ири аймакты кучагына алат. Мындай тартылган сүрөттүн жардамы м-н Жердин атм-сы, литосферасы ж-а ландшафттык түзүлүштөрү, глобалдык, аймактык, зоналык өзгөчөлүктөрү изилденет. Бир эле аянт бир нече жолу кайталанып тартылгандыктан, жа ратылыштагы кубулуштардын мезгилдик өзгөрүүлөрүн (жаан-чачын, суу сактагычтарда суунун толушу, жанартоолордун атылышы, өрттүн чыгышы ж. б.) көзөмөлгө алууга шарт түзүлөт. Мурда электр-магниттик толкундардын көзгө көрүнгөн спектрдик диапазонунда жүргүзүлүп, контейнер парашюту м-н Жерге түшүрүлчү. Азыр ак-кара, түрдүү түстүү сүрөттөр телеге тартылып, инфражылуулук, микротолкун, радар, спектрометр сыяктуу фотоэлектрондук сүрөткө түшүрүүлөр пайдаланылат. Бирок колдонулуучу приборлор аэросъёмкадагыдай эле. Мында сүрөткө түшүрүүнүн орт. масштабы 1:1 000 000дон1:10 000 000го чейин. Жерди К. с. т. иштери 1946-ж. ракета, 1960-ж. Жердин жасалма жандоочусу, 1961-ж. киши башкаруучу космостук кемеде Ю. А. Гагарин тарабынан ишке ашкан. 1976-ж. «Союз–22» космос кемесинде «Карл Цейс Йена» (ГДР) элдик мекемеси МКФ–6 деген көп зоналуу аппаратты колдонуп, көп түстүү электр жарыгынын жардамы м-н Жерди сүрөткө тартып алган. Жердин бир тарабы түрдүү түстө (спектрдин бардык зонасында) сүрөткө тартылып, боёктуу ж-а ак-кара түскө караганда так маалымат бере алган. Тартылып алынган сүрөттөр, маалыматтар метеорологияда, геологияда, геоморфологияда, чарбанын бардык тармактарында кеңири колдонулат.
Ад.: Петров Б. Н. Орбитальные станции и изучение
Земли из космоса//Вест. АН СССР. 1970, ¹ 10; Исследование прир одной среды пилотируемы х орбитальных станций. Л., 1972.