КИНЕМАТИКА
КИНЕМА́ТИКА (гр. kinematos – кыймыл) – механиканын бөлүмү; мында нерсенин кыймылынын геом. касиеттери нерсенин массасын ж-а ага аракеттенүүчү күчтү эсепке албай эле изилденет. К-да ар кандай объектилердин кыймылы башка нерсеге (эсептөө системасынын) башталышына салыштырылып изилденет. К. нерсе м-н эсептөө системасын баштоону [х, у, z окторун] байланыштырып, ар кандай убакытта кыймылдаган нерсенин касиеттерине жараша: 1) чекиттин ж-а катуу заттын К-сы; 2) деформациялануучу бөлүкчөнүн ж-а үзгүлтүксүз чөйрөнүн (катуу заттын, суюктуктун, газдын) К-сы болуп бөлүнөт. К. берилген эсептөө системасын баштоодо салыштырмалуу чекиттин же нерсенин кыймылын матем. теңдемелердин, графиктердин жардамы м-н туюнтуп, кыймылдын траекториясын, ылдамдыгын, ылдамдануусун ж. б. физ. чоңдуктарын аныктайт; чекиттин ж-а нерсенин кыймылынын теңдемеси же графиги, таблицасы белгилүү болсо, анын кыймыл закону белгилүү болот. Алга жылуу кыймылынын закону S= f(t) теңдемеси м-н берилет, мында S – аралык, t – убакыт. Кыймылдагы нерсенин негизги К-лык чоңдуктары ылдамдык ж-а ылдамдануу. Айлануу кыймылында нерсенин абалы айлануу бурчу \jJ м-н аныкталып, кыймыл закону – <p(t) теңдеме түрүндө берилет. Бирөө шарт б-ча кыймылсыз, экинчиси биринчиге карата белгилүү кыймылда болгон эки же андан көп эсептөө системасынын баштоосу аркылуу аныкталуучу кыймыл чекиттин же нерсенин татаал кыймылы деп аталат. Татаал кыймылдын К-сы нерсенин абс. ж-а салыштырма кыймылдарынын мүнөздөмөлөрү м-н эсептөө системасын баштоо кыймыл мүнөздөмөлөрүнүн ортосундагы көз карандылыктарды аныктайт.
Ад.: Бухгольц Н. Н. Основной курс теоретической механики, ч. 1–2. М., 1972.