КЕТМЕН-ТӨБӨ ӨРӨӨНҮ
КЕТМЕН-ТӨБӨ ӨРӨӨНҮ – Ички Теңир-Тоодогу тектоникалык өрөөн. Түндүгүнөн Талас ж-а Суусамыр, батыш ж-а түштүк-батышынан Узун-Акмат, Ат-Ойнок тоолору, түштүгүнөн Фергана, түштүк-чыгышынан Көк-Ирим-Тоо кырка тоолору м-н чектешет. Токтогул районунда. Аянты 8170 км2.
Басымдуу бийиктиги 800–1200 м. Таманынын узундугу 50 км, туурасы 22 км. Кетмен -Төбө өрөөнүнүн таманы жалпысынан батышты карай бир аз жантайыңкы келип, конус шилендилери – пролювий, делювий түздүктөрүнөн ж-а дарыя өрөөнүнүн тектирчелеринен турат. Өрөөн майда агын суулардын өзөндөрү, сайлар, кокту-колоттор (тереңдиги 5– 10 м) м-н тилмеленген. Сугат каналдарынын нуктары көп. Кетмен-Төбө өрөөнүндө палеоген, неоген ж-а төртүнчүлүк мезгилдеринде пайда болгон калыңдыгы 2 кмге жеткен чөкмө тектер палеозойдун тоо тектерин жаап жатат. Өрөөн – тектоникалык түзүлүшү боюнча кеңдик багытындагы асимметриялуу грабен-мегасинклиналь. Ал неоген мезгилиндеги тоо пайда болуу процессинде Талас – Фергана тектоникасынын жаракасын бойлой кысымдын күчөшүнөн пайда болгон. Кен байлыктарынын негизгиси – неогендин көл чөкмөлөрүндөгү таш туз катмарлары (Кетмен-Төбө туз кени). Климаты кескин континенттик, июлдун орточо температурасы 24°С, январдыкы –14°С. Жылдык жаан-чачыны 376 мм. Ири суулары: Кара-Суу, Чычкан, Узун-Акмат, Торкен. Эң ири көлү – Кара-Суу (аянты 3,88 км2). Кетмен-Төбө өрөөнүнө боз топурактуу эфемер-шыбактуу жарым чөл (800–1300 м бийикте), бозомтук-коңур топурактуу шыбактуу кылкандуу кургак талаа (1300–2000 м); кара коңур топурактуу кылкандуу дүйүм чөптүү талаа ж-а токой-шалбаалуу талаа (2000–2800 м), субальп ж-а альп (2800–3200м) шалбаасы,аска зоокалуу, кар-мөңгүлүү гляциалдык-нивалдык (3200 мден жогору) ландшафт алкактары мүнөздүү. Өрөөндүн 284 км2 аянтын Токтогул суу сактагычы ээлейт. Өрөөндү түндүктү карай Чычкан өрөөнү улап кетет. Кетмен-Төбө өрөөнү аркылуу Бишкек – Ош автомобиль жолу өтөт.
Ад.: Исаков И. К морфологии Кетмень-Тюбинской депрессии // Изд. АН Кирг. ССР, сер. естественных и технических наук. Т. 1. Вып. 2. Ф., 1959; Ботбаева М. Растительность Кетмень-Тюбинской котловины. Ф., 1971; Аламанов С., Акматов Р. Токтогул суу сактагычы. Б., 1998; Аламанов С., Акматов Р. Кыргызстандын суу сактагычтары. Б., 2006.
Р. Акматов.