КАПКАН

КАПКАН – аңчылык куралы. Териси баалуу айбандарды, жырткычтарды (мисалы, карышкыр, түлкү жана башкалар) жана айыл чарба зыянкечтерин (чычкан жана башкалар) кармоого ылайыкталып жасалган. Капкандын чарыш жиби менен кийизин аң уулоочу жаныбар басканда тээк тайып, жаактын серпилгич күчү менен кош серпөөрү кыймылга келип, чоңураак аңдын бутунан, кичирээктерин белинен да чаап калат. Капканды биздин замандын I–VIII кылымдарында эле хунн-түрк уруу­лары пайдаланган.

Капкан: 1 – казыгы; 2– жаагы; 3 – тээ­ги; 4 – серпөөрү; 5 – чарыш жиби; 6 – ча­расы; 7 – чынжыры; 8 – кийизи; 9 – жал­гыз жаактуу.

Капкан салган, аны менен аңчылык кылган адам капканчы деп аталат. Капкандын эң алгачкы, өтө жөнөкөй түрү – ор капкан. Жаныбар өтүүчү жолго терең аң казылып, үстү билинбе­гендей кылып чырпык, чөп-чар менен жабылган; таш капкан жалпак таштын үстүнө экинчи жалпак ташты сөөмдөй жыгачка жөлөп (тээктеп) кой­гон, ага байланган жемди тиштеп тартып ал­ганда, үстүңкү жалпак таш тээктен тайып, жем жегени жаткан жаныбарды басып калган; жут­куур капкан суу түбүнөн кундуз кармоо үчүн колдонул­ган. Ошондой эле темир капкан жаагына карата: сыңар же жалгыз жаак капкан, кош жаак капкан; жаныбарга ка­рата аюу капкан, карышкыр капкан, суур капкан жана башкалар. Капкандын бүткүл тетиктерин бириктирген эң астыңкы те­герек жалпак темири – чара, кош серпөөрдү кыймылга келтирүүчү серпилгич кош кат теми­ри – жаак, жаак жогору серпкенде чабылып, аңды кармап калуучу жаа түрүндөгү тиштүү жана тишсиз бөлүгү серпөөр, ал эми капкандын жаа­гын бут же кол менен кысып, серпөөрүн ачып, аны ошол абалында кармап туруучу кошоктолгон кош жыгач тээк деп аталат. Мындан тышкары капкандын тээк жип же чарыш, кийиз, айлампа, чын­жыр, казык, токмок сыяктуу бөлүктөрү болот. Учурда да капкан мергенчиликте кеңири колдонулат.