ИШМЕРДҮҮЛҮК

ИШМЕРДҮҮЛҮК , и ш м е р д и к – адамзат коомунун жашоо формасы; субъекттин курчап турган дүйнөнү максаттуу өзгөртүү, ошондой эле адам­дын өзүн-өзү өзгөртүү максатын көздөгөн ак­тивдүүлүгүнүн көрүнүшү. Ишмердүүлүк аң-сезимдүү мүнөзгө ээ; ал коюлган максаттан, пайдаланылган ка­ражаттардан келип чыккан натыйжадан ж-а процесстин өзүнөн турат. Философияда ишмердүүлүк прин­циби антикалык ойчулдар тарабынан эле иш­телип чыккан ж-а өзгөчө формада берилген. Платон боюнча адам ишмердүүлүгүнүн материялык ж-а идея­лык уюткуларынын башаты катары Кудай – космос м-н нерселер дүйнөсүн жараткан Пла­тон демиургу эсептелген. Кайра жаралуу доору­нун философтору ишмердүүлүк ж-а анын натыйжалары деп адамдын маңыздуу күчү м-н жөндөмдүүлүк­төрүн аташкан. Ишмердүүлүк принциби классикалык не­мис философиясында кеңири өнүктүрүлгөн. Мар­ксисттик философия коом м-н таанымдын жа­шоосунун ж-а өнүгүүсүнүн негизи катары прак­тика түшүнүгүн атоо м-н ишмердүүлүккө карата жаңыча көз карашты сунуш кылган. Ишмердүүлүктүн түрү көп. Алардын негиздүүлөрү болуп төмөнкүлөр эсеп­телет: 1) материалдык практикалык ишмердүүлүк (жара­тылыш м-н коомду өзгөртүп түзүү); 2) идеялык ­руханий ишмердүүлүк (таанымды, анын ичинде илимди, көркөм чыгармачылыкты, адеп-ахлак жактарын өнүк­түрүү). Ишмердүүлүк субъектилери социалдык (топтук) ж-а индивиддик (жекече) түрдө болушу мүмкүн. Ишмердүүлүктүн репродукциялык (кайрадан түзүү) ж-а продукциялык (жаңыны жаратуу) типтерин белгилей кетүү оң.

Ад.: Леонтьев А. Н. Деятельность. Сознание. Личность. М., 2005; Психологическая теория деятель­ности: вчера, сегодня, завтра / Под ред. А. Н. Леон­тьева. М., 2006.