ИЙРИ СЫЗЫКТУУ КООРДИНАТАЛАР
ИЙРИ СЫЗЫКТУУ КООРДИНАТАЛАР , Г а у с с к о о р д и н а т а л а р ы – мейкиндиктеги (же тегиздиктеги) координата сызыктары (u, v) ийри сызыктары болгон координаталар. Ийри сызыктуу координаталарды биринчи жолу голландиялык математик Я. Бернулли (1691) пайдаланган, бир жылдан кийин немис окумуштуусу Г. Лейбниц координата деп атаган. Мейкиндиктеги ийри сызыктуу координаталарды ж-а алардын аталышын франциялык математик Г. Ламе (1833) киргизген. Ийри сызыктуу координаталар системасы – тик бурчтуу координаталар системасынын жалпы түрү. Бетке ийри сызыктуу координаталарды киргизүү дифференциал геометриясынын методдорунун жардамы м-н беттин геометриялык касиеттерин изилдөөгө мүмкүндүк түзөт, интегралдарды эсептөөнү жеңилдетет. Эгерде координата сызыктары D облусунун ар бир чекитинде өз ара перпендикулярдуу болсо, анда ийри сызыктуу координаталар ортогоналдуу деп аталат. Ортогоналдуулуктун зарыл ж-а жеткиликтүү шарты: (ek, e ) = 0, мында k ≠ m. Мейкиндикте бисфералы , бицилиндрдик ж-а тордук координаталар, конустук, параболалык, сфералык, цилиндрлик, эллипстик координаталар ортогоналдуу ийри сызыктуу координаталар болот, к. Координаталар.